Luật Phát triển đô thị: Tạo cơ chế vượt trội để phát triển TP. Hồ Chí Minh và các thành phố khác phát triển đồng bộ

Thí điểm cơ chế, chính sách, thử nghiệm có kiểm soát

Tại họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đã giới thiệu về những điểm mới của Luật Phát triển đô thị.

Luật gồm 5 Chương, 66 điều, quy định các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Trong đó, các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt quy định tại luật được áp dụng trực tiếp đối với TP. Hồ Chí Minh và thành phố khác là đô thị đặc biệt, riêng TP. Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô. Cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt quy định tại Luật được áp dụng trực tiếp cho khu kinh tế đặc biệt.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, việc áp dụng một số cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt đối với thành phố không phải đô thị đặc biệt và địa phương có khu kinh tế đặc biệt được thực hiện trong trường hợp có chủ trương của cấp có thẩm quyền, trên cơ sở phù hợp với điều kiện đặc thù, định hướng phát triển, năng lực thực thi của từng địa phương. Đồng thời, phải tuân thủ các nguyên tắc trong phân quyền, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền và bị loại trừ một số thẩm quyền chỉ được áp dụng đối với thành phố là đô thị đặc biệt.

Chính phủ quy định phạm vi áp dụng cụ thể và ban hành nghị định thí điểm cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong Luật Phát triển đô thị, văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội, khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý.

Luật cũng xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách toàn diện, vượt trội, tạo điều kiện để TP. Hồ Chí Minh, thành phố khác là đô thị đặc biệt (thành phố) phát triển đồng bộ cả về thể chế, hạ tầng, kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, nguồn lực phát triển và liên kết, phát triển vùng.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, luật phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện cho thành phố theo cơ chế xuyên suốt, gắn với tuân thủ nguyên tắc về phân quyền, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền, cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình. Mở rộng thẩm quyền của thành phố trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị đặc biệt và thẩm quyền về thí điểm cơ chế, chính sách, thử nghiệm có kiểm soát.

Luật đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép thành phố điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính, áp dụng việc xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh các cơ chế, chính sách chung, luật tạo cơ sở pháp lý ổn định để thúc đẩy phát triển các lĩnh vực then chốt, có vai trò động lực, lan tỏa đối với tăng trưởng của thành phố và cả nước như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, khu đô thị lấn biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, văn hóa, du lịch, thu hút đầu tư, nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật xây dựng cơ chế, chính sách liên kết vùng đô thị đặc biệt, bảo đảm ưu tiên nguồn lực để hỗ trợ liên kết vùng, phát triển vùng đồng bộ, hiệu quả và bền vững; bảo đảm thành phố là đô thị đặc biệt có vai trò là hạt nhân, trung tâm và cực tăng trưởng của vùng đô thị đặc biệt, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp phát triển giữa thành phố là đô thị đặc biệt với các địa phương trong vùng và các vùng kinh tế - xã hội có liên quan.

Thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ

Về cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, luật quy định cơ chế pháp lý về công nhận xã, phường hoặc đặc khu là khu kinh tế đặc biệt, đồng thời xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá để phát triển khu kinh tế đặc biệt gắn với việc phân quyền và bảo đảm tuân thủ nguyên tắc phân quyền, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền đối với chính quyền địa phương ở nơi có khu kinh tế đặc biệt, bao gồm các nội dung, lĩnh vực về: tổ chức bộ máy ở khu kinh tế đặc biệt, quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.

Đáng lưu ý, luật thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua quy định cụ thể về thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình gắn với chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chính quyền đô thị đặc biệt, chính quyền thành phố không là đô thị đặc biệt, chính quyền cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt, chính quyền ở khu kinh tế đặc biệt, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên của Mặt trận.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, luật khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Luật Phát triển đô thị bám sát tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đi đôi với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời bảo đảm yêu cầu phát triển nhanh, bền vững gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và sự thống nhất trong quản lý nhà nước giữa Trung ương với địa phương.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.