Lòng tin xã hội - nguồn lực của phát triển

Thông điệp này gợi mở một yêu cầu quan trọng với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới: bên cạnh vốn, công nghệ và nhân lực, chất lượng thể chế và lòng tin xã hội chính là nền tảng để khơi thông, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.

Kinh nghiệm Đan Mạch cho thấy, lòng tin xã hội không phải là một giá trị trừu tượng, tách rời hoạt động quản trị, mà được hình thành và duy trì trên những nền tảng thể chế cụ thể. Theo khảo sát năm 2023 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), 75% người được khảo sát tại Đan Mạch có mức độ tin tưởng cao hoặc tương đối cao đối với người khác; tỷ lệ tương tự được ghi nhận đối với hệ thống tòa án và tư pháp.

Hai chỉ số này phản ánh những khía cạnh khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết: lòng tin giữa các thành viên trong xã hội và niềm tin đối với các thiết chế công quyền. Nếu lòng tin giữa người với người tạo thuận lợi cho hợp tác, giảm chi phí giao dịch, thì niềm tin vào các thiết chế công quyền góp phần củng cố sự tuân thủ pháp luật, tính ổn định và khả năng thực thi chính sách.

Đáng chú ý, Đan Mạch có những cơ chế bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm của nền hành chính, từ quyền tiếp cận thông tin, giám sát hoạt động công quyền đến đánh giá tác động chính sách và tham vấn các bên liên quan. Những cơ chế này góp phần tạo nền tảng để các quyết định quản lý có thể được giải trình, giám sát và đánh giá.

Cùng với nhiều yếu tố về kinh tế, giáo dục và an sinh xã hội, chất lượng quản trị và mức độ tin cậy cao đã góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của Đan Mạch. Quốc gia này hiện có năng suất lao động, mức sống cao, nền tài chính công vững chắc và mức độ bất bình đẳng tương đối thấp. Theo OECD, mức độ tin tưởng cao là một trong những nền tảng của mô hình xã hội và chính trị Đan Mạch.

Điều đáng suy ngẫm từ kinh nghiệm ấy không chỉ là mức độ tin tưởng cao trong xã hội, mà còn là những điều kiện giúp lòng tin được hình thành và duy trì. Lòng tin không chỉ được tạo dựng từ những cam kết, mà quan trọng hơn, phải được bồi đắp bằng sự nhất quán giữa chính sách và thực thi, giữa trách nhiệm được xác lập và kết quả thực tế.

Nhìn rộng hơn, môi trường chính sách đáng tin cậy không trực tiếp tạo ra vốn đầu tư hay năng suất lao động, nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến quyết định đưa các nguồn lực vào hoạt động kinh tế. Khi rủi ro thể chế được hạn chế, chi phí tuân thủ giảm và quyền lợi được bảo đảm, người dân, doanh nghiệp sẽ an tâm và có động lực để đầu tư làm ăn, đổi mới sáng tạo, hợp tác lâu dài. Theo nghĩa đó, lòng tin xã hội vừa là kết quả của quản trị tốt, vừa là nguồn lực thúc đẩy phát triển.

Trên thực tế, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều cải cách quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đều hướng tới xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Những nỗ lực này cần tiếp tục được đẩy mạnh một cách thực chất và đồng bộ hơn nữa, nhất là khi đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những mục tiêu cao hơn, yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng thể chế và hiệu quả quản trị. Trong quá trình đó, Quốc hội có vai trò quan trọng thông qua việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường giám sát thực thi.

Từ kinh nghiệm Đan Mạch nhìn về yêu cầu phát triển của Việt Nam, có thể thấy lòng tin xã hội không phải là nguồn lực có thể huy động bằng những biện pháp hành chính đơn thuần. Đó là nguồn lực được tích luỹ qua chất lượng thể chế, sự minh bạch, công bằng và trách nhiệm trong hoạt động công quyền; được củng cố bằng những kết quả cải cách mà người dân, doanh nghiệp có thể kiểm chứng và thụ hưởng.

Khi chính sách tạo được sự tin cậy, trách nhiệm được thực thi và những cam kết cải cách trở thành lợi ích thiết thực, lòng tin xã hội sẽ tiếp tục được bồi đắp. Đó cũng là quá trình chuyển hóa chất lượng quản trị thành động lực phát triển, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.