Làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch hàng hóa phái sinh

Tạo hành lang pháp lý cho thị trường hàng hóa phái sinh

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, việc xây dựng một luật riêng, toàn diện về giao dịch hàng hóa phái sinh là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng. Trong đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị định hướng hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Dự án Luật được xây dựng theo hướng bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế; phát triển thị trường hàng hóa phái sinh gắn với thị trường hàng hóa cơ sở và nhu cầu phòng ngừa rủi ro của nền kinh tế.

Dự thảo kết hợp yêu cầu kiến tạo phát triển thị trường với bảo đảm an toàn hệ thống, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và giám sát theo thời gian thực.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, dự thảo Luật gồm 8 chương, 54 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính: làm rõ phạm vi điều chỉnh, phân định với phái sinh tài chính và chứng khoán phái sinh; hoàn thiện tổ chức, vận hành thị trường; tăng cường an toàn hệ thống và quản trị rủi ro; mở rộng, kết nối và hỗ trợ phát triển thị trường; đổi mới quản lý nhà nước và cải cách thủ tục hành chính.

Dự thảo Luật dự kiến có 9 thủ tục hành chính, gồm 6 thủ tục kế thừa và 3 thủ tục liên quan đến Trung tâm thanh toán bù trừ.

Về quy định chi tiết, dự thảo Luật tập trung quy định các nguyên tắc và những vấn đề có tính ổn định; chỉ giao Chính phủ quy định các nội dung kỹ thuật cần bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời cập nhật.

Đánh giá kỹ yêu cầu về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng Luật nhằm góp phần phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại, an toàn, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và quản trị rủi ro.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Đồng thời, cần đánh giá kỹ việc đáp ứng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền cũng như nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành Luật.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm phù hợp với tên gọi, bao quát và phản ánh chính xác các nội dung chính của Luật; đồng thời phân định rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật với pháp luật chuyên ngành.

Qua thảo luận, các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiệu quả.

Đi sâu vào phạm vi điều chỉnh, các ý kiến đề nghị làm rõ ranh giới giữa giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa, giao dịch hàng hóa phái sinh trên thị trường phi tập trung (OTC) và các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành như Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Điện lực. Đồng thời, cần làm rõ khái niệm hàng hóa cơ sở, hàng hóa phái sinh và phạm vi áp dụng đối với các chủ thể có yếu tố nước ngoài.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị rà soát Điều 5 và Điều 44 dự thảo Luật liên quan đến quy định cho phép tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tham gia cung ứng sản phẩm phái sinh hàng hóa; đồng thời làm rõ tiêu chí phân định giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này với pháp luật chuyên ngành.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc phân định cần căn cứ vào tài sản cơ sở, bản chất giao dịch và loại rủi ro cần quản lý, thay vì chỉ dựa vào tên gọi sản phẩm hoặc chủ thể thực hiện. Nếu không quy định rõ, một giao dịch có thể đồng thời chịu nhiều cơ chế và thuộc phạm vi quản lý của nhiều cơ quan, dẫn đến chồng chéo.