Lai Châu tháo gỡ điểm nghẽn, nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP

Tạo động lực cho kinh tế nông thôn

Báo cáo giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cho thấy, giai đoạn 2021 - 2026, Chương trình OCOP đã được UBND tỉnh quan tâm chỉ đạo sâu sát và cụ thể hóa phù hợp với thực tiễn. UBND tỉnh đã ban hành 23 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn; đồng thời linh hoạt điều chỉnh nhiệm vụ, trách nhiệm quản lý khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm tính liên tục trong công tác chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện Chương trình.

Giai đoạn này, toàn tỉnh đã tổ chức đánh giá, phân hạng 288 lượt sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên (gồm 238 sản phẩm đánh giá mới, 50 sản phẩm đánh giá lại). Hiện Lai Châu có 191 sản phẩm còn thời hạn công nhận (178 sản phẩm 3 sao, 13 sản phẩm 4 sao) thuộc 98 chủ thể. Các sản phẩm tập trung vào thế mạnh bản địa như thực phẩm, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ, cây cảnh và du lịch cộng đồng... góp phần chuẩn hóa và tạo xung lực mới cho kinh tế nông thôn.

Song song đó, hệ thống chính sách hỗ trợ chủ thể được triển khai tương đối đồng bộ. Đến hết năm 2025, tỉnh hỗ trợ 276 sản phẩm với tổng kinh phí hơn 12 tỷ đồng, tập trung vào hoàn thiện hồ sơ, bao bì, nhãn mác, thưởng sản phẩm, máy móc, nhà xưởng và điểm bán hàng. Việc lồng ghép hiệu quả các chương trình khuyến công, khoa học công nghệ và chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp doanh thu các chủ thể tăng 20 - 30%, sản lượng tăng khoảng 30%, giá trị sản lượng tăng khoảng 20%, cải thiện rõ rệt thu nhập cho người lao động.

Công tác xúc tiến thương mại và quản lý chất lượng đạt nhiều điểm sáng. Tỉnh đã hỗ trợ hơn 100 lượt doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh với hơn 500 lượt sản phẩm tham gia quảng bá, kết nối tiêu thụ; đồng thời, đưa 191 sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử của tỉnh. Từ năm 2021 đến nay, các cơ quan chức năng tổ chức 6 cuộc kiểm tra đối với hơn 200 lượt chủ thể, 500 lượt sản phẩm; qua lấy mẫu kiểm nghiệm, 13/13 mẫu sản phẩm OCOP đều đạt chuẩn an toàn thực phẩm.

Bên cạnh những kết quả đạt được, qua giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, vướng mắc ảnh hưởng đến tính bền vững của chương trình như: việc tổ chức thực hiện tại cơ sở còn chưa đồng đều, một số kế hoạch ban hành chậm. Đặc biệt, sau khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc tiếp nhận, bàn giao và quản lý hồ sơ sản phẩm tại nhiều địa phương còn bất cập, gây khó khăn cho theo dõi, kiểm tra và đánh giá lại.

Toàn tỉnh Lai Châu hiện có tới 104 sản phẩm đã hết thời hạn công nhận nhưng chưa thực hiện đánh giá, phân hạng lại. Bên cạnh đó, quy mô sản xuất của đa số chủ thể còn nhỏ lẻ, phân tán; liên kết chuỗi giữa chủ thể với người dân chưa chặt chẽ; vùng nguyên liệu thiếu ổn định. Năng lực quản trị, marketing, thương mại điện tử và phát triển thương hiệu của một bộ phận chủ thể còn hạn chế; nhiều sản phẩm dừng lại ở dạng thô, khó tiếp cận hệ thống phân phối lớn và thị trường ngoài tỉnh. Việc xúc tiến thương mại dù tích cực nhưng chưa thực sự bền vững, thiếu các hợp đồng kinh tế dài hạn.

Lấy giá trị gia tăng, thị trường làm thước đo

Để khắc phục các tồn tại, vướng mắc, Đoàn giám sát kiến nghị UBND tỉnh tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, bảo đảm các kế hoạch, văn bản triển khai được ban hành kịp thời, đồng bộ; phân định rõ trách nhiệm của từng sở, ngành và UBND cấp xã trong quản lý sản phẩm sau công nhận. Cùng với đó, tập trung tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ làm công tác OCOP cấp xã; rà soát, chuẩn hóa thông tin địa chỉ chủ thể OCOP sau khi vận hành chính quyền 2 cấp và sáp nhập tổ dân phố, bảo đảm dữ liệu thống nhất; hướng dẫn cập nhật thông tin đối với các nhãn hiệu tập thể được cấp theo đơn vị hành chính cấp huyện trước đây để tạo điều kiện cho chủ thể tiếp tục khai thác hiệu quả.

Đối với các sản phẩm đã hết thời hạn công nhận, UBND tỉnh cần rà soát, phân loại theo tình trạng hoạt động và khả năng duy trì, làm rõ nguyên nhân từng nhóm để có biện pháp hỗ trợ phù hợp; chủ động hướng dẫn chủ thể hoàn thiện hồ sơ đăng ký đánh giá, phân hạng lại và nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp với ngân sách địa phương. Danh sách sản phẩm hết hạn phải được công bố, cập nhật kịp thời. Về quản lý hồ sơ, cần đẩy nhanh tiến độ bàn giao toàn bộ hồ sơ OCOP từ cấp huyện trước đây về UBND cấp xã; thống nhất công tác lưu trữ và từng bước số hóa cơ sở dữ liệu phục vụ tra cứu, kiểm tra.

Chỉ đạo rà soát, giải quyết dứt điểm các nội dung hỗ trợ còn chậm thực hiện; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời gian hoàn thành; bảo đảm thực hiện đầy đủ khoản hỗ trợ 520 triệu được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng, đúng quy định và hoàn thành trong thời gian thực hiện chính sách đến ngày 31/12/2026; Rà soát nhu cầu và khả năng bảo đảm vùng nguyên liệu đối với các sản phẩm có lợi thế; thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và người dân. Việc hỗ trợ OCOP phải gắn kết hài hòa giữa vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ nhằm hình thành chuỗi giá trị ổn định, bền vững.

Đồng thời, nâng cao hiệu quả các hoạt động xúc tiến thương mại, chú trọng kết quả kết nối và tiêu thụ sản phẩm. Tiếp tục hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện mẫu mã, bao bì, thông tin sản phẩm, xây dựng thương hiệu, ứng dụng thương mại điện tử; tăng cường kết nối với hệ thống phân phối, thị trường ngoài tỉnh và các kênh tiêu thụ ổn định; đẩy nhanh tiến độ rà soát và lựa chọn sản phẩm OCOP đảm bảo điều kiện để tham gia thị trường xuất khẩu.

Đoàn giám sát cũng đề nghị, UBND tỉnh tăng cường kiểm tra việc duy trì các điều kiện, tiêu chí của sản phẩm sau công nhận, tập trung vào chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và sử dụng nhãn hiệu OCOP; kịp thời hướng dẫn khắc phục hoặc xử lý theo quy định đối với các trường hợp không bảo đảm điều kiện.

Tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc các chủ thể OCOP thực hiện đầy đủ việc kiểm nghiệm an toàn thực phẩm theo quy định và nội dung đã đăng ký; rà soát, phân loại các chủ thể chưa thực hiện để có biện pháp yêu cầu khắc phục, hoàn thành theo thời hạn cụ thể. Đồng thời, chú trọng kiểm tra sản phẩm OCOP lưu thông trên thị trường; nguồn gốc, xuất xứ, ghi nhãn, sử dụng nhãn hiệu OCOP và tình trạng hiệu lực công nhận của sản phẩm; tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin về sản phẩm hết thời hạn công nhận và chủ thể đã dừng hoạt động để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.