Diễn đàn

Kỹ năng chất vấn nhìn từ phiên chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVIBài 2: Để vấn đề đặt ra thực sự có địa chỉ trách nhiệm

Tân Hòa • 19/11/2026 06:47

Chất vấn muốn đi vào thực chất phải bắt đầu từ một quy trình chuẩn bị nghiêm túc: phát hiện đúng vấn đề, lựa chọn đúng nội dung, xác định đúng người chịu trách nhiệm và tổ chức phiên chất vấn có trọng tâm. Từ phiên chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI ngày 12/11/2026, cùng những quy định mới về hoạt động giám sát của HĐND có thể thấy, đổi mới chất vấn ở cơ sở không chỉ là nâng cao kỹ năng hỏi - đáp, mà trước hết là nâng cao chất lượng chuẩn bị và trách nhiệm của từng chủ thể tham gia.

Từ ý kiến cử tri đến trọng tâm chất vấn

Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 12/11/2026 tập trung vào hai nhóm vấn đề lớn: tài chính và khoa học, công nghệ. Dù liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp, các nội dung được lựa chọn trong một ngày làm việc. Điều đó cho thấy chất vấn cần có trọng tâm, tập trung vào những vấn đề nổi lên, tác động lớn và cần làm rõ trách nhiệm, thay vì dàn trải theo từng lĩnh vực quản lý.

Đại biểu đặt câu hỏi trong phiên chất vấn quý IV/2026 của Thường trực HĐND xã Hữu Lũng, Lạng Sơn
Đại biểu đặt câu hỏi trong phiên chất vấn quý IV/2026 của Thường trực HĐND xã Hữu Lũng, Lạng Sơn. Ảnh: Hoàng Hướng

Với HĐND, việc lựa chọn nội dung chất vấn cần được chuẩn bị từ sớm, trên cơ sở nhiều nguồn thông tin. Điều 19 Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15 quy định, chậm nhất 30 ngày trước khai mạc kỳ họp, cơ quan giúp việc HĐND đề nghị các Ban, Tổ đại biểu gửi đề xuất vấn đề và người bị chất vấn; chậm nhất 20 ngày trước kỳ họp, tổng hợp các đề xuất, ý kiến, kiến nghị của cử tri và dư luận xã hội để báo cáo Thường trực HĐND.

Phân tích quy định này, đại biểu Lê Hồng Thái (Đắk Lắk) cho rằng: việc lựa chọn nội dung chất vấn không nên chỉ dựa vào những vấn đề phát sinh sát kỳ họp hay ý kiến riêng lẻ. Các Ban HĐND cần chủ động nắm tình hình qua hoạt động thẩm tra, giám sát, khảo sát; tổ đại biểu tập hợp ý kiến từ địa bàn; đại biểu theo dõi những kiến nghị cử tri đã phản ánh. Cơ quan giúp việc có trách nhiệm tổng hợp, tham mưu để lựa chọn đúng vấn đề người dân quan tâm, những hạn chế cần làm rõ trong quản lý, điều hành.

Điều 20 Nghị quyết số 114 cũng quy định rõ những vấn đề cần ưu tiên lựa chọn: nội dung bức xúc, ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân và sự phát triển của địa phương; hạn chế, bất cập được phát hiện qua giám sát, khảo sát; dấu hiệu vi phạm, tiêu cực; việc chậm giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị cử tri; những nội dung đã được trả lời bằng văn bản nhưng đại biểu chưa đồng tình. Đồng thời, không lựa chọn những vấn đề đã được đưa vào nghị quyết giám sát của HĐND trong 12 tháng trước đó.

Như vậy, không phải vấn đề nào còn hạn chế cũng đưa ra chất vấn. Cần xác định rõ nội dung nào cần yêu cầu giải trình, làm rõ trách nhiệm ngay tại kỳ họp; nội dung nào cần tiếp tục giám sát chuyên sâu; nội dung nào thuộc trách nhiệm giải quyết thường xuyên của cơ quan hành chính. Điều này càng cần thiết với HĐND cấp xã, nơi các vấn đề về đất đai, môi trường, trật tự xây dựng, hạ tầng và thủ tục hành chính thường liên quan đến nhiều bộ phận, đòi hỏi phải lựa chọn đúng trọng tâm để chất vấn có hiệu quả.

Chọn đúng người, tổ chức đúng quy trình

Chất vấn đúng vấn đề nhưng chọn không đúng người có trách nhiệm thì khó làm rõ nguyên nhân và hướng giải quyết. Vì vậy, người bị chất vấn phải là người có thẩm quyền, trực tiếp phụ trách hoặc chịu trách nhiệm đối với nội dung được đưa ra.

Đại biểu Trương Công Nam (Gia Lai) chia sẻ: ở cấp Trung ương, nhiều vấn đề liên quan đến trách nhiệm của nhiều bộ, ngành. Vì vậy, ngoài bộ trưởng được phân công trả lời chính, các bộ trưởng, trưởng ngành liên quan cũng cần trực tiếp giải trình phần việc thuộc phạm vi phụ trách. Sau đó Thủ tướng hoặc Phó Thủ tướng giải trình. Quan trọng là phải làm rõ trách nhiệm phối hợp, tránh tình trạng cơ quan này chờ cơ quan kia hoặc trả lời chung chung.

Từ thực tiễn đó, liên hệ với cấp xã có thể thấy yêu cầu xác định người chịu trách nhiệm càng cần được chú trọng. Hiện nay, mỗi xã, phường bình quân chỉ có khoảng 3 - 4 phòng chuyên môn, trong khi phạm vi công việc khá rộng, nhiều lĩnh vực có sự liên thông, đan xen. Do đó, với những vấn đề liên quan đến nhiều lĩnh vực hoặc vượt quá trách nhiệm của một phòng chuyên môn, Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND cần trực tiếp đứng ra giải trình, làm rõ trách nhiệm chỉ đạo, điều hành và phối hợp; không nên chỉ giao trưởng phòng trả lời thay đối với những vấn đề thuộc trách nhiệm chung của UBND. Trưởng phòng chuyên môn và cá nhân liên quan tiếp tục làm rõ những nội dung thuộc phạm vi được phân công.

Điều 22 và 23 Nghị quyết số 114 cũng yêu cầu người bị chất vấn trực tiếp trả lời, không được ủy quyền; nội dung trả lời phải làm rõ trách nhiệm, biện pháp khắc phục và thời hạn thực hiện. Đại biểu có thể cung cấp tài liệu, tranh luận khi câu trả lời chưa thỏa đáng; chủ tọa điều hành để phiên chất vấn đi đúng trọng tâm.

Để thực hiện tốt, khâu chuẩn bị cần có sự phối hợp chặt chẽ: Ban HĐND đề xuất vấn đề từ kết quả giám sát; tổ đại biểu tập hợp ý kiến cử tri và đại biểu; từng đại biểu nghiên cứu, chuẩn bị câu hỏi; cơ quan giúp việc tổng hợp tài liệu, tham mưu nội dung; Thường trực HĐND xem xét, điều hòa và trình HĐND quyết định. Báo cáo, kết quả giám sát và kiến nghị cử tri cần được đối chiếu để câu hỏi có căn cứ, chỉ rõ việc gì chưa giải quyết, trách nhiệm thuộc về ai để đại biểu có thông tin.

Đổi mới chất vấn không phải là hỏi nhiều hơn, mà là chuẩn bị kỹ hơn, chọn đúng người và xác định rõ trách nhiệm. Đặc biệt ở cấp xã, cần đề cao trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu UBND và các Phó Chủ tịch UBND theo lĩnh vực được phân công, bảo đảm những vấn đề thuộc trách nhiệm điều hành chung không bị chia nhỏ, né tránh hoặc đùn đẩy cho bộ phận chuyên môn.

    Kỹ năng chất vấn nhìn từ phiên chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI Bài 2: Để vấn đề đặt ra thực sự có địa chỉ trách nhiệm
    • Mặc định