Kỷ luật trong từng khâu làm luật

Sáng qua, phát biểu bế mạc Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn một lần nữa nhấn mạnh “3 kỷ luật”: kỷ luật về tiến độ, không để hồ sơ chậm; kỷ luật về chất lượng, không đưa vấn đề chưa chín, chưa rõ ra trình Quốc hội; kỷ luật về trách nhiệm, không để việc chung mà không có người chịu trách nhiệm đến cùng.

Một ngày trước đó, tại hội nghị giữa Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ về nội dung, chương trình Kỳ họp thứ Hai, Chủ tịch Quốc hội cũng đặt ra ba yêu cầu này.

“3 kỷ luật” được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh liên tiếp trong bối cảnh Kỳ họp thứ Hai có khối lượng công việc rất lớn, trong khi thời gian chuẩn bị không còn nhiều. Áp lực tiến độ là hiện hữu, nhưng chính khi yêu cầu về tốc độ cao hơn, kỷ luật trong từng khâu càng phải chặt chẽ. Bởi chất lượng của một đạo luật không chỉ được quyết định ở lần chỉnh lý cuối cùng, mà được tích lũy từ từng công đoạn trước đó.

Trước hết là kỷ luật về tiến độ. Một dự án luật chậm ở khâu chuẩn bị sẽ thu hẹp thời gian dành cho thẩm tra, tiếp thu, chỉnh lý và tạo áp lực cho cả chuỗi công việc phía sau. Khi công việc bị dồn về cuối, việc nghiên cứu chính sách, trao đổi, phản biện, xử lý những vấn đề còn ý kiến khác nhau cũng khó được thực hiện thấu đáo. Vì thế, giữ tiến độ từ đầu chính là tạo thêm không gian cho chất lượng, giúp cơ quan thẩm tra và các ĐBQH có đủ điều kiện nghiên cứu, cân nhắc trước khi quyết định. Kỷ luật tiến độ, theo nghĩa đó, không đơn thuần là bảo đảm đúng hạn, mà là tổ chức tốt toàn bộ quá trình làm luật để mỗi công đoạn có đủ thời gian cần thiết và được thực hiện đầy đủ.

Nhưng bảo đảm tiến độ là chưa đủ. Kỷ luật thứ hai Chủ tịch Quốc hội đặt ra là “không đưa vấn đề chưa chín, chưa rõ” ra trình Quốc hội. Đây chính là “chốt” kiểm soát chất lượng chính sách. “Chín” trước hết là vấn đề thực tiễn cần giải quyết được nhận diện đúng, mục tiêu điều chỉnh rõ ràng, phương án lựa chọn có đủ căn cứ, lợi ích, chi phí và tác động được cân nhắc kỹ. “Rõ” là rõ nội dung, phạm vi, thẩm quyền, trách nhiệm và những vấn đề còn có ý kiến khác nhau.

Chỉ khi chính sách đã đủ chín, đủ rõ, việc thảo luận và quyết định của Quốc hội mới có cơ sở vững chắc, qua đó nâng cao chất lượng của luật và hiệu quả khi đi vào cuộc sống. Ngược lại, một chính sách chưa được nghiên cứu thấu đáo có thể để lại những điểm chưa rõ trong quy định, phát sinh vướng mắc trong thực thi, thậm chí phải sớm sửa đổi, bổ sung, ảnh hưởng đến tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật.

Và để tiến độ, chất lượng được bảo đảm đến cùng, cần kỷ luật thứ ba - kỷ luật về trách nhiệm: “không để việc chung mà không có người chịu trách nhiệm đến cùng”.

Làm luật có nhiều chủ thể tham gia, qua nhiều công đoạn, nên trách nhiệm ở từng khâu càng phải rõ. “Cộng đồng trách nhiệm” không đồng nghĩa với “hòa tan trách nhiệm”. Cơ quan soạn thảo phải chịu trách nhiệm về chất lượng chính sách đề xuất; cơ quan thẩm tra chịu trách nhiệm về chất lượng thẩm tra. Mỗi vấn đề phải có địa chỉ xử lý và người chịu trách nhiệm đến cùng. Trách nhiệm được xác định rõ cũng chính là cách bảo đảm chất lượng ở từng công đoạn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng của dự án luật khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

“3 kỷ luật” Chủ tịch Quốc hội đặt ra không đứng riêng lẻ mà gắn kết, bổ trợ lẫn nhau. Giữ nghiêm tiến độ để có đủ thời gian bảo đảm chất lượng; chất lượng đòi hỏi mỗi chính sách phải đủ chín, đủ rõ; trách nhiệm rõ ràng là điều kiện để cả tiến độ và chất lượng được bảo đảm đến cùng. Thiếu một mắt xích, hiệu quả của cả quá trình đều có thể bị ảnh hưởng.

“3 kỷ luật” vì thế không chỉ đặt ra cho giai đoạn nước rút chuẩn bị Kỳ họp thứ Hai, mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với việc nâng cao chất lượng lập pháp. Giữ nghiêm kỷ luật trong từng khâu chính là để mỗi quyết sách khi được Quốc hội xem xét, thông qua có chất lượng cao hơn, khả thi hơn và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thực tiễn.