Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI:Quy định thủ tục chi trả, bồi thường nhanh chóng, rút ngắn thời gian thực hiện

Tháo gỡ vướng mắc về xác định trách nhiệm hoàn trả

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp thứ 4 đã bổ sung khoản 2a vào sau khoản 2, Điều 66 quy định: “Trong trường hợp Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả không xác định được đầy đủ các nội dung quy định tại Khoản 2, Điều này thì có văn bản kiến nghị với Thủ trưởng cơ quan đã chi trả tiền bồi thường quyết định”.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng, quy định nêu trên là cần thiết, nhằm tháo gỡ vướng mắc về xác định trách nhiệm hoàn trả trong trường hợp yêu cầu bồi thường đối với những vụ việc đã xảy ra nhiều năm trước, hồ sơ tài liệu không đầy đủ dẫn đến việc xác định người thi hành công vụ gây thiệt hại để xem xét trách nhiệm hoàn trả gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả, đề nghị, cơ quan soạn thảo cần rà soát quy định thật cụ thể, chặt chẽ, tránh việc lạm dụng, đùn đẩy, né tránh, làm không hết trách nhiệm của Hội đồng xem xét trách nhiệm hoàn trả.

Về trách nhiệm hoàn trả, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tán thành với việc bổ sung quy định miễn hoàn trả khi người thi hành công vụ gây thiệt hại nhằm bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, khuyến khích đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, đúng như quan điểm của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp - cơ quan thẩm tra dự án Luật - hiện nay một số bộ luật, luật và văn bản của Đảng quy định về trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm dân sự, miễn trách nhiệm pháp lý đối với tổ chức, cá nhân có liên quan và cơ chế chính sách đặc biệt trong một số lĩnh vực đang có sự khác nhau giữa các văn bản. Do vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát để quy định các trường hợp miễn hoàn trả cho phù hợp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đơn giản hóa tối đa quy trình nhằm hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục từ xa

Dự thảo Luật quy định: “người thi hành công vụ là người được tuyển dụng, bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, chỉ định theo quy định pháp luật về cán bộ, công chức…", song Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải lưu ý, với sự phát triển mạnh mẽ của Chính phủ số và các cơ chế thí điểm "sandbox", nhiều nhiệm vụ quản lý hành chính hoặc hỗ trợ tố tụng, thi hành án đã, đang và sẽ vận hành tự động bằng các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Do đó, việc dự thảo Luật chỉ giới hạn người thi hành công vụ phải là người được tuyển dụng, bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm hoặc người khác được giao thực hiện nhiệm vụ có thể dẫn đến sự bất cập về mặt pháp lý khi xảy ra các sự cố hệ thống hoặc sai sót thuật toán do lỗi cấu hình, hoặc lỗi về hành chính, gây thiệt hại cho người dân.

Từ phân tích trên, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị nên rà soát, bổ sung các quy định “quét” để bao quát hoặc giải trình rõ ràng về trách nhiệm bồi thường đối với những hành vi hành chính được thực hiện thông qua hệ thống tự động hóa hoặc thiết bị công nghệ do cơ quan Nhà nước vận hành.

Dự thảo Luật cũng quy định: “người yêu cầu bồi thường là người có văn bản yêu cầu bồi thường thuộc một trong các trường hợp: người bị thiệt hại, người đại diện theo pháp luật của người bị thiệt hại, người thừa kế của người bị thiệt hại”.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, quy định trên cần được gắn kết với phương thức nộp hồ sơ qua môi trường số quy định tại Điều 41, dự thảo Luật về hồ sơ yêu cầu bồi thường. Để đảm bảo tính khả thi của thủ tục ủy quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung quy định chấp nhận các văn bản ủy quyền điện tử có ký số hoặc xác thực qua tài khoản định danh điện tử của công dân nhằm đơn giản hóa tối đa quy trình cho các luật sư và các đại diện pháp lý khi hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục từ xa.

Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57 – NQ/TW, dự thảo Luật bổ sung điểm a, khoản 4a tại Điều 65 quy định miễn trách nhiệm hoàn trả cho người thi hành công vụ do lỗi vô ý trong trường hợp thực hiện đề xuất về đổi mới sáng tạo.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nêu quan điểm, quy định trên mới giải quyết được “phần ngọn”, tức là mối quan hệ hoàn trả giữa người thi hành công vụ và cơ quan Nhà nước, chưa giải quyết được “phần gốc” về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và các luật có liên quan để giải quyết “phần gốc” này.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và tán thành phạm vi sửa đổi, bổ sung như Chính phủ trình. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát dự thảo Luật với các chủ trương của Đảng và một số quy định của pháp luật có liên quan, để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, dự thảo Luật cần bám sát, thực hiện đúng mục tiêu quy định thủ tục chi trả, bồi thường cho người bị hại theo hướng nhanh chóng, rút ngắn thời gian thực hiện.