Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất: Hoàn thiện cơ chế phân quyền và khai thác hạ tầng dùng chung trong hoạt động dầu khí

Phân cấp phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát

Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) có nhiều thay đổi đáng chú ý về mô hình quản lý đối với hoạt động dầu khí thượng nguồn. Không chỉ điều chỉnh theo hướng giao thêm quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia (PVN), dự luật còn thay đổi cách tiếp cận đối với thẩm quyền thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh hợp đồng dầu khí cũng như cấp, điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư so với Luật Dầu khí số 12/2022/QH15.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Tống Thị Hạnh bày tỏ băn khoăn về quy định phân quyền toàn bộ cho PVN trong việc triển khai toàn bộ trình tự đầu tư xây dựng theo pháp luật về xây dựng, từ lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi đến cấp giấy phép xây dựng.

Đại biểu cho biết, trước đây các nhiệm vụ này thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương. Vì vậy, khi chuyển giao toàn bộ cho doanh nghiệp, cần rà soát, đánh giá kỹ trên nguyên tắc bảo đảm kiểm soát quyền lực. Theo đại biểu, các dự án dầu khí có quy mô lớn, gắn với đất đai và không gian biển, nếu xảy ra vi phạm sẽ rất khó khắc phục. "Nếu cơ quan nhà nước không tham gia trực tiếp trước khi khởi công thì phải thiết lập cơ chế kiểm soát rõ ràng".

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên PVN, ĐBQH Lê Ngọc Sơn (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị dự thảo Luật phân định rõ chức năng sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước với nhiệm vụ chính trị do Nhà nước giao. Theo đại biểu, việc quy định rõ nội dung này sẽ bảo đảm tính minh bạch, khả thi và an toàn pháp lý trong tổ chức thực hiện, đồng thời phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phân định nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu Lê Ngọc Sơn cho rằng, quy định rõ nội dung này sẽ giúp xác định cụ thể cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước với tư cách đại diện nước chủ nhà và cơ quan thực hiện chức năng sản xuất, kinh doanh; đồng thời tạo nền tảng để triển khai các quy định về điện gió ngoài khơi cũng như sử dụng chung hạ tầng trong tương lai.

ĐBQH Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh) đề nghị làm rõ phạm vi quyền hạn của PVN; trường hợp nào thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương hoặc Thủ tướng Chính phủ; đồng thời quy định cụ thể cơ chế hậu kiểm và giám sát độc lập. Theo đại biểu, dự thảo Luật đã giao nhiều quyền nhưng chưa xác định rõ "quyền đến đâu, trách nhiệm đến đâu, ai kiểm tra, ai giám sát".

ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) cũng cho rằng, quy định giao vai trò đại diện nước chủ nhà Việt Nam cho PVN chưa làm rõ phạm vi quyền hạn, trách nhiệm cũng như cơ quan thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng "mọi quyết định được phân cấp phải đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình", coi đây là nguyên tắc quản trị cần được thể chế hóa trong Luật.

Hoàn thiện cơ chế phối hợp, khai thác hạ tầng dùng chung

Một nội dung mới đáng chú ý của dự thảo Luật là mở rộng khuôn khổ pháp lý đối với các lĩnh vực như năng lượng ngoài khơi, dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao và thu giữ, lưu trữ carbon.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình, việc lần đầu tiên đưa khái niệm năng lượng ngoài khơi vào dự thảo Luật, đồng thời quy định chính sách khuyến khích phát triển lĩnh vực này gắn với hoạt động dầu khí và cho phép tận dụng các công trình dầu khí hiện hữu để phục vụ các dự án năng lượng ngoài khơi là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng, góp phần phát huy hiệu quả các nguồn lực đã được đầu tư trên biển.

Tuy nhiên, theo đại biểu, các quy định hiện mới dừng ở mức định hướng, chưa làm rõ cơ chế phối hợp khi triển khai các dự án tại những khu vực đang hoặc có tiềm năng thực hiện hoạt động dầu khí.

"Trong khi cùng một không gian biển có thể phục vụ nhiều mục tiêu phát triển, nếu thiếu nguyên tắc phối hợp, trình tự xem xét và cơ chế xử lý xung đột trong sử dụng không gian biển sẽ dễ dẫn đến lúng túng trong tổ chức thực hiện, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và ảnh hưởng đến hiệu quả của cả hoạt động dầu khí cũng như phát triển năng lượng ngoài khơi".

Lưu ý vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đề nghị nghiên cứu bổ sung các nguyên tắc phối hợp trong quản lý, sử dụng không gian biển giữa hoạt động dầu khí và phát triển năng lượng ngoài khơi; xây dựng cơ chế xử lý khi phát sinh xung đột, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu khai thác hiệu quả tài nguyên dầu khí, phát triển năng lượng ngoài khơi và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.

Cùng với mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi, dự thảo Luật đã bổ sung cơ chế khai thác, sử dụng chung hạ tầng và dữ liệu của ngành dầu khí. Tuy nhiên, các quy định hiện vẫn mang tính nguyên tắc, chưa làm rõ cơ chế khai thác, sử dụng dữ liệu dầu khí; chưa quy định cụ thể điều kiện, phạm vi sử dụng chung các công trình dầu khí, cũng như chưa xác định rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý liên quan.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình cho rằng, nếu không được quy định cụ thể, quá trình triển khai có thể phát sinh nhiều cách hiểu và cách áp dụng khác nhau. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về cơ chế khai thác, sử dụng chung hạ tầng, công trình và thông tin, dữ liệu của ngành dầu khí; quy định rõ điều kiện, phạm vi và trách nhiệm của các chủ thể liên quan; đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí với các cơ quan quản lý biển và năng lượng trong việc xem xét, chấp thuận, quản lý các dự án sử dụng chung hạ tầng hoặc không gian biển.

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nhằm bảo đảm sự thống nhất với các dự án sửa đổi Luật Điện lực và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đang được chuẩn bị trình Quốc hội. Cùng với việc ban hành các cơ chế đột phá, cần quy định cụ thể về phạm vi, điều kiện và phương thức khai thác hạ tầng dùng chung để các nhà đầu tư có cơ sở triển khai các dự án điện gió ngoài khơi, góp phần thúc đẩy tiến độ chuẩn bị đầu tư và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển năng lượng ngoài khơi.