Kiến tạo thể chế để công nghiệp văn hóa tạo giá trị kinh tế

Khoảng trống trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, nhanh và bền vững; đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển; nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực, nhất là nguồn lực nội sinh.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của văn hóa, con người với tư cách là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng và động lực to lớn của phát triển. Đồng thời, chuyển hóa hiệu quả các giá trị, tiềm năng, lợi thế và sức sáng tạo văn hóa thành nguồn lực đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia.

Không chỉ hỏi Nhà nước đầu tư bao nhiêu cho văn hóa, mà phải xác định văn hóa tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế và xã hội. Không chỉ đếm bao nhiêu thiết chế, bao nhiêu hoạt động, mà phải tính được giá trị gia tăng, việc làm, thu nhập, xuất khẩu, thương hiệu và tác động lan tỏa sang các ngành, lĩnh vực khác. Nhấn mạnh yêu cầu này trong cuộc làm việc với các cơ quan về phát huy vai trò của văn hóa, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế chiều 17/9, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết cho rằng: phải nhìn nhận văn hóa vừa là nền tảng, vừa là một khu vực tạo ra giá trị, một động lực trực tiếp của tăng trưởng.

“Kết quả đến nay mới cho thấy quy mô và xu hướng. Các ngành công nghiệp văn hóa được ước tính đóng góp khoảng 5% GDP, tăng 7-8%/năm, nhưng chưa đủ cơ sở để nói chính xác văn hóa đóng góp bao nhiêu vào GDP, bao nhiêu vào mức tăng trưởng hằng năm. Nghĩa là chúng ta đang nói về một nguồn lực mà mình chưa đo được”, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương thẳng thắn chỉ rõ.

Từ góc độ hoàn thiện thể chế, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho rằng, xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong kiến tạo mô hình tăng trưởng mới, thúc đẩy hình thành các chuỗi giá trị sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương dẫn lại ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam về những khoảng trống cần sớm khắc phục, trong đó có khoảng trống về thể chế và hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Thực tế, sự gắn kết giữa thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động các nguồn lực còn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành sức sản xuất và động lực tăng trưởng mới.

Tạo hành lang pháp lý cho công nghiệp văn hóa

Thời gian qua, Đảng ủy Quốc hội đã quan tâm, chủ động tham mưu, đề xuất với Trung ương Đảng, Bộ Chính trị các chủ trương, giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho rằng, tới đây, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về văn hóa theo hướng đồng bộ, thống nhất, tạo động lực phát triển.

Hiện có 11 nhóm nhiệm vụ lập pháp cần được cập nhật, thể chế hóa kịp thời theo tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và các nghị quyết, chiến lược của Trung ương. Trong đó, cần sửa đổi các luật liên quan như Luật Thể dục, thể thao; Luật Du lịch; Luật Điện ảnh; Luật Thư viện; Luật Di sản văn hóa; Luật Xuất bản...; đồng thời nghiên cứu xây dựng các luật mới về nghệ thuật, công nghiệp văn hóa, văn học và rà soát chính sách ưu đãi trong các luật có liên quan.

Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho biết, thể chế là một trong ba nhóm giải pháp đột phá được Bộ triển khai trong năm 2026. Trọng tâm là xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Hai, tháng 10/2026, với 6 nhóm chính sách nhằm kết nối các khâu còn đứt gãy trong chuỗi giá trị, khơi thông nguồn lực đầu tư cho công nghiệp văn hóa.

“Đây là nội dung rất quan trọng, vì trong 10 ngành công nghiệp văn hóa, chúng ta đã có các luật để quản lý nhưng còn thiếu một thể chế, một hành lang pháp lý để kết nối các cơ chế hỗ trợ liền mạch theo hệ sinh thái và chuỗi giá trị”, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh.

Đánh giá đây là dự án Luật quan trọng nhằm thiết lập khung pháp lý, khơi thông nguồn lực và phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho rằng, dự án Luật cần tạo mặt bằng pháp lý chung, xác lập các hạ tầng cần thiết cho phát triển công nghiệp văn hóa, phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ sáng tạo. Trong đó, cần nghiên cứu chính sách thử nghiệm có kiểm soát, chính sách về tài sản trí tuệ và các chính sách ưu đãi phù hợp.

“Tuy thời gian rất gấp, khối lượng công việc nhiều và nhiều chính sách chưa có tiền lệ, nhưng Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, trong đó có Ủy ban Văn hóa và Xã hội, rất chú ý kiểm soát rủi ro chính sách, tránh việc lợi dụng tạo ra cơ chế hành chính xin - cho và tư duy cục bộ cản trở các nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh.