Kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho động lực phát triển

Chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật

Làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển, đây là câu hỏi được nhiều ĐBQH đặt ra.

Theo ĐBQH Lã Thanh Tân (TP. Hải Phòng), một nền kinh tế có thể có nhiều tiềm năng, có nguồn lực, có doanh nghiệp và có khát vọng phát triển, nhưng những tiềm năng ấy có được chuyển hoá thành tăng trưởng hay không, nguồn lực có được khơi thông không, phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thể chế.

Đại biểu cho rằng, nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, đề xuất 3 nhóm nhiệm vụ.

Đó là, phải chuyển tư duy từ sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật.

Báo cáo thẩm tra cho thấy, cả nước đã rà soát hơn 45.000 văn bản quy phạm pháp luật với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ. Đây là một nỗ lực rất lớn của Chính phủ, song, đại biểu lưu ý, giá trị của đợt rà soát này cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết những vướng mắc thực tế chứ không phải là số lượng văn bản đã được rà soát hay số lượng quy định đã được sửa đổi.

Thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh không xuất phát từ một điều luật đơn lẻ mà thường nằm trong mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của một quy trình.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo tổ chức rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến việc huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Với mỗi nhóm vấn đề cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

Đặc biệt, cần triển khai thực chất định hướng của Kết luận số 09-KL/TW, có những lĩnh vực cần giữ các luật chuyên ngành độc lập, nhưng phải làm rõ ranh giới điều chỉnh và mối quan hệ giữa chúng; có những lĩnh vực cần sửa đổi đồng bộ; cũng có thể có những nhóm quy định đủ điều kiện để nghiên cứu tích hợp, hợp nhất. Điều này sẽ khắc phục được sự phân mảnh và chồng chéo, đồng thời đảm bảo sự ổn định, dễ hiểu và dễ thực hiện của pháp luật.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần tiếp tục chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm. Pháp luật cần tạo ra không gian cho đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, kiểm soát được rủi ro, nhưng cũng đủ linh hoạt để những mô hình mới có cơ hội hình thành và phát triển.

Đại biểu đề xuất, đối với những lĩnh vực chưa có đủ cơ sở thực tiễn để quy định đầy đủ, cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm giám sát và giới hạn rủi ro. Điều cần quan tâm là nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động đến chi phí tuân thủ, khả năng gia nhập thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đồng thời, cần chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật. Một chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, thiếu hướng dẫn, thiếu sự phối hợp trong tổ chức thực hiện. Khoảng cách giữa quy định trên văn bản và thực hiện tại cơ sở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của chính sách.

Đại biểu đề nghị Chính phủ gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời của chính sách: từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra và đánh giá sau ban hành. Khi phân cấp, phân quyền, đề nghị cần đảm bảo thẩm quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện. Khi ban hành mới quy định phải tính đến khả năng thực thi của chính quyền địa phương và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể như: Thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm được bao nhiêu? Bao nhiêu điểm nghẽn được xử lý? Bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông? Mức độ hài lòng của người dân, của doanh nghiệp được cải thiện như thế nào? Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ để điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi.

“Một hệ thống pháp luật tốt phải giúp người dân dễ thực hiện quyền của mình. Khi pháp luật thực sự đáp ứng yêu cầu này, thể chế sẽ trở thành nguồn lực, thành lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước”, đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh.

Bảo đảm sự ổn định và tiên liệu được của pháp luật

Cũng liên quan đến công tác lập pháp, ĐBQH Hà Đức Minh (Lào Cai) nêu rõ, ngay tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội đã xem xét trên 40 dự án luật, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn lớn. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực, thủ tục hành chính tại một số lĩnh vực. Vì vậy, đề nghị, Chính phủ cần tiếp tục rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, nhất là các văn bản hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết, nhằm cắt giảm triệt để các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chồng chéo và còn nhiều mâu thuẫn.

ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) nêu rõ, việc sửa đổi luật thời gian qua đã gắn với tổng rà soát hơn 45.000 văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa dám tin rằng luật vừa ban hành sẽ "đứng yên" đủ lâu... Vì vậy, trước hết cần bảo đảm điều kiện nền, đó là sự ổn định và tiên liệu được của pháp luật. Đúng như tinh thần Nghị quyết số 66 - NQ/TW và Nghị quyết số 68 - NQ/TW của Bộ Chính trị, chính sách phải được đánh giá tác động thực chất, có lộ trình chuyển tiếp, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp.

Đại biểu nêu quan điểm, “luật khung giúp điều hành linh hoạt, nhưng khung càng rộng thì quyền cơ bản của doanh nghiệp càng phải được ghi rõ trong luật. Bởi doanh nghiệp chỉ yên tâm khi quyền của họ nằm ở trong luật, chứ không nằm ở hướng dẫn có thể thay đổi thường xuyên. Luật ban hành nhanh để tháo gỡ, luật ổn định mới giữ được vốn”.