Kiến nghị phân cấp thẩm quyền đầu tư trong vùng đệm di sản Phong Nha - Kẻ Bàng

Hơn 250 tỷ đồng vốn đầu tư đường giao thông đang nằm chờ

Đồng tình với báo cáo của Chính phủ về kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ tập trung vào hai vấn đề bức thiết từ thực tiễn địa phương nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, giải phóng nguồn lực phát triển.

Đề cập những bất cập trong đấu nối vào các tuyến đường BOT, đại biểu cho rằng, gần 30 năm qua, hình thức đầu tư BOT đã góp phần giảm áp lực ngân sách nhà nước, đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhiều công trình giao thông quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều tuyến đường do địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng vẫn không thể thông xe do nhà đầu tư BOT không đồng ý cho đấu nối vì lo ngại giảm doanh thu.

Tình trạng này khiến phương tiện phải dồn vào các tuyến đường liên thôn, liên xã, gây hư hỏng hạ tầng giao thông dân sinh, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông và lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Dẫn chứng tại Quảng Trị, đại biểu cho biết, đường Điện Biên Phủ được đầu tư 165 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023; đường Dinh Mười được đầu tư 91 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Phát triển châu Á. Tuy nhiên, đến nay, cả hai tuyến đường vẫn chưa thể đấu nối vào các đoạn Quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới.

Như vậy, hơn 250 tỷ đồng vốn đầu tư chưa thể phát huy hiệu quả. Đáng chú ý, theo đại biểu, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026, trong khi vướng mắc đấu nối chưa được tháo gỡ. Mặc dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo Luật Đường bộ năm 2024, nhà đầu tư BOT vẫn chưa bàn giao mặt bằng, buộc công trình phải dừng thi công.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho biết, Quốc hội đã nhiều lần yêu cầu xử lý những bất cập tại các dự án BOT; cơ quan quản lý cũng đã trình cơ chế xử lý đối với 11 dự án vướng mắc, nhưng tuyến tránh Đồng Hới chưa nằm trong danh mục này.

Theo đại biểu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) được sửa đổi trong các năm 2024, 2025 và Nghị định số 122/2026/NĐ-CP đã cho phép Nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn đối với các dự án BOT ký hợp đồng trước năm 2021.

Tuy nhiên, đại biểu chỉ rõ, cơ chế tại Nghị định số 122/2026/NĐ-CP chỉ thực hiện chia sẻ khi doanh thu giảm xuống dưới 75% trong suốt ba năm, tức mới dừng ở việc xử lý hậu quả. Trong khi đó, chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch. Vì vậy, nhà đầu tư không bàn giao mặt bằng, còn địa phương không phải là bên ký hợp đồng BOT nên không thể trực tiếp đàm phán để tháo gỡ.

Từ thực tế trên, đại biểu kiến nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát trên phạm vi toàn quốc các dự án BOT đang vướng mắc về đấu nối, phân loại rõ nguyên nhân, trách nhiệm và kinh phí xử lý; đồng thời, bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, với tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập.

Đối với các dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng cân đối ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ, Quốc hội bố trí nguồn vốn trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí.

Cùng với đó, đại biểu kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo cơ chế của Nghị định số 122/2026/NĐ-CP, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.

Phân cấp thẩm quyền đầu tư trong vùng đệm di sản thế giới

Đề cập vấn đề phát triển vùng đệm di sản, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ cho biết, vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tại Quảng Trị rộng khoảng 220.000ha, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong khi điều kiện kinh tế và hạ tầng còn rất khó khăn.

Theo đại biểu, Điều 29 Luật Di sản văn hóa năm 2024 quy định các dự án đầu tư trong vùng đệm di sản thế giới, dù quy mô nhỏ, ít tác động, đều phải có ý kiến bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; chỉ nhà ở riêng lẻ mới được giao thẩm quyền cho cấp tỉnh.

Quy định này khiến các dự án đầu tư, kể cả dự án quy mô nhỏ, đều phải thực hiện thêm thủ tục ở cấp Trung ương, kéo dài thời gian giải quyết, khiến nhà đầu tư e ngại và địa phương mất cơ hội thu hút đầu tư.

Trong khi đó, dự án Luật sửa đổi Luật Di sản văn hóa trình Quốc hội tại kỳ họp này đặt mục tiêu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nhưng theo đại biểu, chưa đề cập việc tháo gỡ vướng mắc nêu trên.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sửa đổi Điều 29 ngay trong dự thảo luật trình Quốc hội tại kỳ họp này, theo hướng phân loại dự án dựa trên quy mô và mức độ tác động đối với di sản.

Cụ thể, giao UBND cấp tỉnh quyết định và chịu trách nhiệm đối với các dự án quy mô nhỏ, công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh trong vùng đệm. Chỉ những dự án có nguy cơ tác động đáng kể đến tính toàn vẹn và cảnh quan di sản mới phải thẩm định ở cấp Trung ương theo hướng dẫn của UNESCO.

Nhấn mạnh yêu cầu gắn bảo tồn với phát triển, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, bảo vệ di sản chỉ bền vững khi người dân sinh sống trong vùng di sản được hưởng lợi từ di sản.

“

Trao đổi thêm với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân bên hành lang phiên thảo luận sáng 31/10, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho rằng, bên cạnh những kết quả đáng phấn khởi về phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, từ thực tiễn tiếp xúc cử tri, vẫn còn những vấn đề trong lĩnh vực giáo dục và y tế cần tiếp tục quan tâm tháo gỡ.

Về giáo dục, đại biểu cho biết, nhiều phụ huynh, giáo viên băn khoăn liệu chương trình, sách giáo khoa hiện nay đã thực sự phù hợp hay chưa và bao giờ mới ổn định. Nội dung một số môn học chưa được tinh giản, còn gây áp lực cho học sinh. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu giảm tải; Đoàn giám sát của Ban Bí thư về thực hiện Nghị quyết số 71 cũng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá thẳng thắn những bất cập của sách giáo khoa, kiên quyết loại bỏ nội dung không còn phù hợp, giải quyết tình trạng lãng phí từ sách bài tập chỉ sử dụng một lần.

Theo đại biểu, việc học sinh được sử dụng chung một bộ sách giáo khoa trong năm học này là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm học 2028 - 2029 sẽ chuyển sang bộ sách được rà soát, hoàn thiện, do Nhà nước giữ bản quyền. Đây là hướng đi đúng, song nếu chương trình chưa được đánh giá tổng thể mà đã biên soạn lại sách thì nguy cơ bộ sách mới tiếp tục phải điều chỉnh vẫn còn.

Đại biểu đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức đánh giá độc lập, tổng thể Chương trình giáo dục phổ thông trước khi biên soạn bộ sách mới; bảo đảm nội dung phù hợp với lứa tuổi; công bố tổng số tiết học, khối lượng kiến thức và bài tập của từng lớp sau điều chỉnh so với hiện hành để có thể đo lường cụ thể kết quả giảm tải. Nội dung đưa vào sách cần được thực nghiệm đủ thời gian, thẩm định kỹ, bảo đảm bộ sách sử dụng từ năm học 2028 - 2029 thực sự có chất lượng và ổn định lâu dài.

Đối với đội ngũ giáo viên, nhân viên trường học, đại biểu chỉ rõ, dù cả nước đã giảm 50,6% đầu mối trường mầm non, phổ thông công lập, theo tính toán sơ bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học này vẫn cần bổ sung khoảng 43.267 giáo viên; riêng Quảng Trị còn thiếu 1.106 giáo viên và 2.244 nhân viên. Trong khi đó, định mức biên chế tính chung theo cấp học chưa phản ánh đúng nhu cầu từng môn, từng điểm trường; các trường nhiều cấp học, nhiều phân hiệu sau sáp nhập còn thiếu hướng dẫn về xếp hạng, định mức và phụ cấp.

Từ thực tế này, đại biểu kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027 - 2031 theo hướng tách bạch cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên; sớm ban hành định mức đối với trường học sau sáp nhập. Đồng thời, đề nghị Chính phủ không thực hiện tinh giản giáo viên trực tiếp đứng lớp theo tỷ lệ chung tại những nơi còn thiếu; bố trí ngân sách trung ương hỗ trợ kinh phí hợp đồng giáo viên cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách; sớm có hướng dẫn về xếp hạng và chế độ phụ cấp đối với trường học sau sáp nhập.

Về y tế, đại biểu cho rằng, cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện đang tạo áp lực, tiềm ẩn nguy cơ lạm thu đối với người bệnh tại một số cơ sở khám, chữa bệnh. Nghị quyết số 72 xác định ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên cho y tế cơ sở. Yêu cầu đổi mới toàn diện cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện, khắc phục tình trạng “tự chủ nửa vời”, không buộc các bệnh viện tuyến dưới tự chủ chi thường xuyên khi chưa đủ điều kiện cũng đã được đặt ra, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập.

Dẫn chứng tại Bệnh viện khu vực Hướng Hóa (Quảng Trị), đại biểu cho biết, đây là bệnh viện miền núi, người bệnh chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, nguồn thu từ bảo hiểm y tế chiếm 99%. Năm 2026, khi mức lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng cùng với việc điều chỉnh các khoản phụ cấp đặc thù, ưu đãi nghề, quỹ lương của bệnh viện tăng từ 20 tỷ đồng lên hơn 36 tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn thu chỉ bảo đảm một phần chi thường xuyên, bệnh viện cần ngân sách hỗ trợ 18,7 tỷ đồng. Đại biểu kiến nghị Chính phủ chỉ đạo cấp bù ngay phần kinh phí tăng thêm do điều chỉnh tiền lương, phụ cấp năm 2026, bảo đảm các bệnh viện, trung tâm y tế tuyến cơ sở có nguồn chi trả cho người lao động. Về lâu dài, cần xem xét không áp dụng cơ chế tự chủ chi thường xuyên đối với các cơ sở y tế tuyến cơ sở ở nông thôn, miền núi chưa đủ điều kiện, ngân sách nhà nước bảo đảm tiền lương; hoặc giao Bộ Y tế rà soát, đề xuất giảm mức độ tự chủ phù hợp với thực tiễn từng đơn vị.

Đối với các bệnh viện có mức độ tự chủ cao ở tuyến tỉnh và tuyến trên, đại biểu lưu ý tình trạng lạm thu, lạm dụng dịch vụ khám, chữa bệnh tại một số cơ sở. Tháng 8/2026, Bộ Y tế cũng đã yêu cầu chấn chỉnh tình trạng lạm dụng dịch vụ theo yêu cầu và thu không đúng quy định đối với người bệnh có bảo hiểm y tế.

Để khắc phục những bất cập này, đại biểu đề nghị Bộ Y tế, Bộ Tài chính khi xây dựng phương án đổi mới cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện cần xác định rõ điều kiện giao tự chủ chi thường xuyên, không gắn thu nhập tăng thêm với doanh thu từ chỉ định dịch vụ. Đồng thời, Bộ Y tế cần sớm hoàn thiện giá dịch vụ theo hướng tính đúng, tính đủ; công khai chỉ số chỉ định dịch vụ và chi phí bình quân mỗi lượt khám, chữa bệnh tại từng bệnh viện.