Ý kiến đại biểu

Kiểm soát rủi ro đối với giao dịch hàng hóa phái sinh không qua Trung tâm thanh toán bù trừ

Lam Hà • 20/11/2026 15:55

Phát biểu tại Hội trường sáng 20/10 về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đề nghị bổ sung quy định về quản lý ký quỹ, theo dõi vị thế, kiểm soát rủi ro đối tác đối với giao dịch OTC không qua Trung tâm thanh toán bù trừ; đồng thời bảo đảm các yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư tối thiểu được áp dụng thống nhất, không phụ thuộc vào việc giao dịch có qua Trung tâm thanh toán bù trừ hay không.

Đánh giá về sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho biết, dự thảo Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị)
ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Dự thảo tập trung thiết lập khuôn khổ pháp lý đối với sản phẩm, phương thức giao dịch và chủ thể tham gia thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh; thiết lập hạ tầng thị trường nhằm kiểm soát rủi ro, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao dịch; đồng thời xác định trách nhiệm quản lý theo hướng phân cấp, phân quyền, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, giao dịch hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh là những thuật ngữ còn tương đối mới, chưa xuất hiện phổ biến trong các văn bản pháp luật và trên các phương tiện truyền thông. Vì vậy, việc tiếp cận các quy định của luật sau khi được ban hành là vấn đề cần được cân nhắc, xem xét kỹ lưỡng.

Theo đại biểu, việc xây dựng Luật cần được đánh giá đầy đủ về tính cấp thiết, hiệu quả thi hành, đồng thời thực hiện truyền thông chính sách theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh hiện được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật khác nhau. Tuy nhiên, hiệu quả của khung pháp luật hiện hành, những vướng mắc, hạn chế trong quá trình thi hành và các khoảng trống pháp lý chưa được đánh giá, phân tích toàn diện để làm rõ sự cần thiết phải khắc phục bằng việc ban hành Luật này.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại Hội trường
Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận tại Hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu ghi nhận những nội dung trên đã được Bộ Công Thương cơ bản làm rõ trong báo cáo tiếp thu, giải trình. Trên cơ sở đó, đề nghị Ban soạn thảo bổ sung các nội dung phân tích, đánh giá vào Tờ trình dự án Luật để làm rõ hơn sự cần thiết ban hành Luật.

Làm rõ mô hình Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ

Góp ý về các quy định cụ thể của dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Minh Tâm bày tỏ thống nhất với những ý kiến đã phân tích về mô hình Sở giao dịch hàng hóa tại phiên thảo luận, đồng thời đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, xem xét để có quy định rõ ràng, phù hợp.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát các nội dung liên quan đến cơ chế, tổ chức và hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ để giao Chính phủ quy định, bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình điều hành.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Hội trường
Quang cảnh phiên thảo luận tại Hội trường. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng thời, đại biểu đề nghị nghiên cứu, rà soát các quy định này để bảo đảm phù hợp với Luật Tổ chức Quốc hội và các quy định pháp luật có liên quan.

Bên cạnh đó, đại biểu tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các quy định giải thích từ ngữ trong dự thảo Luật.

Theo đại biểu, giao dịch hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh là những thuật ngữ còn mới, chưa xuất hiện nhiều trong các văn bản pháp luật và trên các phương tiện truyền thông. Vì vậy, dự thảo Luật cần giải thích các thuật ngữ này rõ hơn, sát hơn và dễ hiểu hơn, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận, áp dụng các quy định sau khi luật được ban hành.

Bảo đảm yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư đối với giao dịch OTC

Đặc biệt quan tâm đến cơ chế thanh toán bù trừ đối với giao dịch hàng hóa phái sinh OTC, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị nghiên cứu, làm rõ mối quan hệ giữa quy định tại Điều 36 và Điều 42 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 36 quy định giao dịch OTC có thể được thanh toán bù trừ qua Trung tâm thanh toán bù trừ trên cơ sở tự nguyện. Đây là cơ chế phù hợp, tạo sự linh hoạt cho thị trường.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu
ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu

Tuy nhiên, đối với những giao dịch OTC không thực hiện thanh toán bù trừ qua Trung tâm thanh toán bù trừ, rủi ro về khả năng thực hiện nghĩa vụ của đối tác và việc quản lý tài sản của khách hàng sẽ lớn hơn.

Trong khi đó, khoản 5 Điều 42 của dự thảo Luật quy định các biện pháp về giới hạn đòn bẩy, bảo vệ số dư âm, đóng vị thế bắt buộc và cảnh báo rủi ro theo quy chế của Trung tâm thanh toán bù trừ.

Từ hai quy định trên, đại biểu đặt vấn đề: Nếu giao dịch OTC không qua Trung tâm thanh toán bù trừ thì các biện pháp này sẽ được áp dụng theo cơ chế nào?

Để thuận tiện trong quá trình áp dụng, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào Điều 36 quy định đối với giao dịch OTC không qua Trung tâm thanh toán bù trừ, tổ chức trung gian phải thiết lập cơ chế quản lý ký quỹ, theo dõi vị thế, kiểm soát rủi ro đối tác và xử lý trường hợp khách hàng không thực hiện nghĩa vụ; đồng thời phải chịu sự giám sát, báo cáo của cơ quan quản lý nhà nước.

Đại biểu nhấn mạnh, các yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư tối thiểu tại Điều 42 phải được áp dụng thống nhất, không phụ thuộc vào việc giao dịch có qua Trung tâm thanh toán bù trừ hay không.

    Kiểm soát rủi ro đối với giao dịch hàng hóa phái sinh không qua Trung tâm thanh toán bù trừ
    • Mặc định