Ý kiến đại biểu

Kiểm soát giá gói thầu từ đầu để ngăn ngừa thất thoát ngân sách

Lam Hà • 06/11/2026 15:04

Kiểm soát giá gói thầu ngay từ đầu không chỉ góp phần ngăn ngừa thất thoát ngân sách mà còn tạo cơ sở bảo vệ người thực hiện đúng quy định, khắc phục tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm. Nhấn mạnh điều này tại phiên thảo luận hội trường sáng 6/11, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) đề nghị bổ sung yêu cầu đối chiếu giá gói thầu với ít nhất hai nguồn độc lập, tăng cường hậu kiểm và làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia xác định giá.

Căn cứ xác định giá chưa chặt chẽ, trách nhiệm chưa rõ

Thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ tán thành dự thảo Luật và tập trung góp ý về kiểm soát giá gói thầu tại các Điều 14, 19, 27, 41, 46, đồng thời đề nghị sửa đổi đồng bộ Luật Giá.

Theo đại biểu, giá gói thầu là mức trần xét duyệt trúng thầu. Khi mức trần bị nâng lên, giá trúng thầu cũng có nguy cơ bị đẩy cao, nhất là trong chỉ định thầu, vốn không có cạnh tranh. Báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Tài chính cũng xác định hiệu quả chỉ định thầu phải được đánh giá trên cơ sở “tính hợp lý của giá gói thầu”.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị)/Ảnh: Khánh Duy
ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, khi căn cứ xác định giá còn lỏng lẻo, giá gói thầu có thể trở thành “chiếc bẫy hai chiều”: người muốn làm sai có thể lợi dụng, trong khi người làm đúng lại e ngại; cán bộ tham gia tổ chuyên gia, hội đồng thẩm định giá luôn lo sợ rủi ro, trách nhiệm.

Theo đại biểu, dự thảo Luật vẫn để ngỏ những khâu then chốt: ai tạo ra căn cứ xác định giá, giá được xác định dựa trên nguồn thông tin nào, mức trần được điều chỉnh ra sao và ai chịu trách nhiệm khi giá được xác định không đúng.

Cụ thể, khoản 4 Điều 14 chưa quy định hành vi cung cấp báo giá sai, xác nhận tài liệu không trung thực để xác định giá gói thầu vào nhóm hành vi bị cấm. Điều này khiến trách nhiệm có nguy cơ tập trung vào người ký phê duyệt.

Tại điểm a khoản 6 Điều 19, đại biểu cho rằng dự thảo chưa có cơ chế hậu kiểm giá đối với gói thầu cấp bách được chỉ định thầu. Trong khi đó, khoản 9 Điều 19 về đàm phán giá thiết bị y tế cũng đặt ra yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch kết quả đàm phán.

Đối với điểm b khoản 1 Điều 27, dự thảo cho phép xác định giá gói thầu căn cứ vào “một trong các thông tin”. Theo đại biểu, dự thảo nghị định hướng dẫn chỉ yêu cầu tối thiểu một báo giá, còn việc kết hợp với giá trúng thầu chỉ được “khuyến khích”.

Bên cạnh đó, dự thảo nghị định cho phép điều chỉnh giá gói thầu khi các giá dự thầu đều vượt mức giá đã xác định; khoản 2 Điều 41 cho phép chủ đầu tư quyết định sửa đổi hợp đồng làm vượt giá gói thầu. Theo đại biểu, các trường hợp này cần được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm căn cứ điều chỉnh giá rõ ràng.

Các ĐBQH dự phiên thảo luận tại hội trường, sáng 6/11
Các ĐBQH dự phiên thảo luận tại hội trường, sáng 6/11. Ảnh: Khánh Duy

Một vấn đề khác được đại biểu đặt ra là trách nhiệm của chủ đầu tư khi sử dụng thông tin báo giá do đơn vị cung cấp. Theo đó, cần phân biệt trường hợp đã thực hiện đầy đủ việc đối chiếu, kiểm chứng thông tin với trường hợp chưa thực hiện đúng trách nhiệm, bảo đảm người làm đúng được bảo vệ và người cung cấp thông tin không trung thực phải chịu trách nhiệm.

Liên quan đến Luật Giá, đại biểu cho rằng, các quy định về chứng thư thẩm định giá cần được rà soát, hoàn thiện nhằm tăng cường trách nhiệm đối chiếu, kiểm chứng thông tin phục vụ mua sắm bằng vốn nhà nước.

Làm rõ trách nhiệm khi xác định giá sai

Từ những vấn đề trên, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ đưa ra năm nhóm kiến nghị nhằm kiểm soát giá gói thầu ngay từ khâu xác định giá và phân định trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Tại khoản 4 Điều 14, đại biểu đề nghị bổ sung vào nhóm hành vi bị cấm việc cung cấp báo giá, lập hoặc xác nhận tài liệu không trung thực để xác định giá gói thầu, giá đàm phán.

Đối với điểm a khoản 6 Điều 19, đại biểu kiến nghị bổ sung yêu cầu hậu kiểm giá gói thầu cấp bách khi quyết toán. Đồng thời, đề xuất sửa khoản 9 Điều 19 theo hướng đàm phán giá thiết bị y tế có giá trị lớn ở cấp quốc gia; yêu cầu nhà cung cấp hoàn trả phần chênh lệch nếu kê khai sai và bỏ quy định không công khai kết quả đàm phán theo yêu cầu của nhà cung cấp.

Các ĐBQH tham dự phiên họp tại hội trường
Các ĐBQH tham dự phiên họp tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Tại điểm b khoản 1 Điều 27, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ đề nghị việc xác định giá gói thầu, kể cả khi điều chỉnh, phải được đối chiếu với ít nhất hai nguồn độc lập, trong đó có giá trúng thầu tương tự (nếu có) và trị giá hải quan đối với hàng nhập khẩu.

Liên quan đến khoản 2 Điều 41, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu công khai việc sửa đổi hợp đồng làm vượt giá gói thầu, tăng cường tính minh bạch trong quá trình điều chỉnh và thực hiện hợp đồng.

Đáng chú ý, tại Điều 46, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc phân định trách nhiệm: trường hợp chủ đầu tư không đối chiếu đủ các nguồn thông tin bắt buộc thì phải chịu trách nhiệm về giá gói thầu; nếu đã đối chiếu đầy đủ và không vụ lợi thì người cung cấp thông tin không trung thực phải chịu trách nhiệm.

Đối với Luật Giá, đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét sửa đổi theo hướng chứng thư thẩm định giá phục vụ mua sắm bằng vốn nhà nước phải nêu rõ nguồn thông tin, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá; doanh nghiệp thẩm định giá phải chịu trách nhiệm nếu không thực hiện việc đối chiếu.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu. Ảnh: Phạm Thắng

Nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát thực chất giá gói thầu, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nêu rõ: “Luật không chỉ kiểm soát quy trình mà phải kiểm soát chính con số và người tạo ra con số”.

“

Khi giá gói thầu được kiểm chứng bằng dữ liệu đối chiếu và trách nhiệm được phân định rõ, người làm đúng có cơ sở để được bảo vệ, đồng thời hạn chế những kẽ hở có thể bị lợi dụng trong quá trình xác định giá. Qua đó, ngân sách nhà nước được bảo vệ ngay từ gốc.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị)

    Kiểm soát giá gói thầu từ đầu để ngăn ngừa thất thoát ngân sách
    • Mặc định