Kiểm soát an toàn thực phẩm từ những khu vực nguy cơ cao
Sau đợt cao điểm kiểm tra an toàn thực phẩm dịp Trung thu, tỉnh Hà Tĩnh tiếp tục hướng trọng tâm vào bếp ăn trường học, cơ sở dịch vụ ăn uống và những khâu tiềm ẩn nguy cơ trong chuỗi thực phẩm... Trong bối cảnh Đoàn ĐBQH tỉnh chuẩn bị khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm để phục vụ góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý vi phạm mà còn phải duy trì hậu kiểm thường xuyên, phát hiện rủi ro từ sớm và nâng trách nhiệm của từng cơ sở.
Bám sát nguy cơ từ thị trường
Trong đợt cao điểm bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) dịp Trung thu vừa qua, lượng bánh kẹo, thực phẩm đóng gói tại các cửa hàng, đại lý tăng theo nhu cầu tiêu dùng. Sức mua tăng cũng đồng nghĩa với yêu cầu chặt chẽ hơn về nguồn gốc hàng hóa, nhãn sản phẩm, thời hạn sử dụng và điều kiện bảo quản.
Tại cửa hàng tạp hóa Quốc Hiền (xã Cẩm Hưng), đoàn liên ngành trực tiếp rà soát hồ sơ, nguồn gốc xuất xứ, nhãn hàng hóa, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản các sản phẩm đang kinh doanh... Chủ cửa hàng Phan Văn Quốc cho biết: ngay từ khâu nhập hàng, cơ sở chú trọng lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác đầy đủ, thời hạn sử dụng phù hợp; những nội dung còn hạn chế về sắp xếp, bảo quản được đoàn nhắc nhở để tiếp tục rà soát, khắc phục.
Ở phường Thành Sen, hàng chục cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm cũng được kiểm tra. Lực lượng chức năng xem xét hồ sơ, điều kiện cơ sở vật chất, vệ sinh khu vực sản xuất, kinh doanh và nguồn gốc hàng hóa. Qua các đợt kiểm tra, 3 cơ sở bị xử phạt với tổng số tiền 14 triệu đồng, đồng thời được yêu cầu chấn chỉnh những tồn tại được phát hiện.
Theo Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Thành Sen Phan Xuân Thanh, công tác này được thực hiện theo hướng “vừa tuyên truyền, hướng dẫn, vừa xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm”.
Những lát cắt tại Cẩm Hưng, Thành Sen nằm trong đợt kiểm soát rộng hơn trên toàn tỉnh. Dịp Trung thu năm nay, Hà Tĩnh thành lập 71 đoàn liên ngành, gồm 2 đoàn cấp tỉnh và 69 đoàn tại các xã, phường.
Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Tĩnh Phạm Bá Quyền chia sẻ: dịp Trung thu, hàng hóa, nhất là các sản phẩm phục vụ trẻ em, rất đa dạng. Để bảo đảm ATTP, tỉnh thành lập 2 đoàn kiểm tra liên ngành; các xã, phường cũng đồng loạt tổ chức kiểm tra... “Mục tiêu là phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm; đồng thời thông qua kiểm tra để tuyên truyền, hướng dẫn, giúp các cơ sở nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong chấp hành pháp luật về ATTP, đưa ra thị trường những sản phẩm bảo đảm an toàn”, ông Quyền cho biết.
Nội dung kiểm tra tập trung vào nguồn gốc, hóa đơn chứng từ, nhãn hàng hóa, hạn sử dụng, điều kiện vệ sinh, bảo quản; ở một số địa phương còn đi sâu vào nguyên liệu phục vụ sản xuất. Nguyên liệu quá hạn được phát hiện, yêu cầu xử lý, không tiếp tục đưa vào chế biến.
Nhưng Trung thu chỉ là một thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Yêu cầu lớn hơn là duy trì sự giám sát ấy trong hoạt động thường xuyên, khi hàng chục nghìn cơ sở vẫn sản xuất, kinh doanh mỗi ngày.
Không chỉ "siết" trong những đợt cao điểm
Kế hoạch kiểm tra, hậu kiểm về an ninh, ATTP năm 2026 của Hà Tĩnh xác định hoạt động này phải được thực hiện thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến vận chuyển và tiêu thụ. Các đợt liên ngành được tổ chức vào những thời điểm cao điểm như Tết Nguyên đán và mùa lễ hội Xuân, Tháng hành động vì ATTP, Tết Trung thu; song song với đó, các ngành triển khai nhiệm vụ chuyên ngành theo lĩnh vực được phân công.
Hà Tĩnh hiện có 47.011 cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống, phần lớn hoạt động ở quy mô nhỏ lẻ, hộ gia đình. Vì vậy, kế hoạch năm 2026 tập trung vào những loại hình có nguy cơ cao hoặc có thể ảnh hưởng tới số đông như bếp ăn tập thể, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố.
Thực tế trong Tháng hành động vì ATTP năm 2026 cho thấy bếp ăn trường học là một trong những trọng tâm. Đoàn liên ngành của Sở Y tế đã kiểm tra 63 cơ sở tại 41 xã, phường, trong đó có 43 bếp ăn tập thể trường học. Kết quả, 56 cơ sở chấp hành tốt các quy định; 7 cơ sở bị xử phạt với tổng số tiền 29,25 triệu đồng.
Các tồn tại được phát hiện khá cụ thể: có cơ sở chưa bố trí đầy đủ giá, kệ, biển tên, nội quy tại khu vực chứa đựng, kho bảo quản; người trực tiếp tiếp xúc với thực phẩm chưa mang đầy đủ bảo hộ; dụng cụ thu gom chất thải rắn không có nắp đậy; điều kiện bảo quản thực phẩm chưa đáp ứng yêu cầu.
Hậu kiểm vì vậy không chỉ dừng ở hồ sơ mà còn hướng vào nguyên liệu, phụ gia, điều kiện bảo đảm an toàn, nhãn hàng hóa và chất lượng thực tế; việc lấy mẫu được thực hiện khi phát hiện nguy cơ.
Từ thực tế đó, những vấn đề phát sinh ở cơ sở cũng đang được đặt trong một cuộc rà soát rộng hơn về hiệu quả thi hành chính sách, pháp luật. Theo dự thảo kế hoạch được Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh lấy ý kiến ngày 8/9, chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh” dự kiến khảo sát một số bếp ăn tập thể tại trường học, khu công nghiệp và các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm.
Nội dung dự kiến tập trung vào nguồn nguyên liệu, phụ gia, nguồn nước; quy trình sản xuất, chế biến; hồ sơ tự công bố, ghi nhãn; kiểm soát chất lượng; điều kiện của người lao động; truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm cũng như việc kiểm tra, giám sát và khắc phục tồn tại... Kết quả khảo sát dự kiến được tổng hợp làm cơ sở để Đoàn ĐBQH tỉnh nghiên cứu, tham gia ý kiến đối với dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đồng thời kiến nghị giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Những yêu cầu này càng rõ hơn khi nhìn vào tình hình ngộ độc thực phẩm trên địa bàn. Trong 8 tháng năm 2026, Hà Tĩnh ghi nhận 1 vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại xã Cổ Đạm với 23 người mắc; số ca ngộ độc thực phẩm đơn lẻ là 1.273 ca, tăng 792 ca so với cùng kỳ năm 2025.
Năm 2026, Hà Tĩnh đặt mục tiêu tỷ lệ cơ sở thực phẩm được kiểm tra đạt 90% trở lên; 100% người sản xuất, kinh doanh thực phẩm và người tiêu dùng được tiếp cận thông tin về an ninh, ATTP; không để xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm cấp tính từ 30 người mắc trở lên.
Với hơn 47.000 cơ sở, hiệu quả kiểm soát không thể chỉ dựa vào hoạt động của cơ quan chức năng mà còn phụ thuộc vào trách nhiệm tự tuân thủ của người sản xuất, kinh doanh và lựa chọn thực phẩm an toàn của người tiêu dùng. Tuyên truyền, hướng dẫn vì thế phải đi cùng xử lý vi phạm để các yêu cầu về ATTP trở thành một phần của quy trình sản xuất, kinh doanh hằng ngày.
Khi nguyên liệu quá hạn được ngăn trước khi đưa vào chế biến, thiếu sót trong kho bảo quản hay bếp ăn được yêu cầu khắc phục trước khi phát sinh sự cố, ý nghĩa của kiểm tra không chỉ nằm ở số trường hợp bị xử phạt. Quan trọng hơn là rủi ro được nhận diện và xử lý từ sớm... Chính từ những vấn đề phát hiện ở cơ sở, quá trình rà soát và hoàn thiện chính sách, pháp luật về ATTP có thêm chất liệu thực tiễn để các quy định khi ban hành sát hơn với yêu cầu quản lý và bảo vệ sức khỏe người dân.
