Không đồng nhất hoạt động chuyên môn có thu phí với thương mại hóa mô, tạng

Kiểm soát giá, nguồn gốc sản phẩm, ngăn ngừa trục lợi

Góp ý về dự án Luật, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất của dự thảo, tính khả thi trong tổ chức thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người hiến, người nhận.

Quan tâm đến nguyên tắc không nhằm mục đích thương mại và các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại, đại biểu cho rằng cần làm rõ mối quan hệ giữa Điều 4 và Điều 7 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 4 quy định nguyên tắc không nhằm mục đích thương mại, trong khi khoản 1 Điều 7 xác định một số hoạt động liên quan đến tế bào, huyết tương và bảo quản tinh trùng, noãn, phôi được thực hiện vì mục đích thương mại. Cách thiết kế này có thể dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất về ranh giới giữa việc thu hồi chi phí hợp lý cho hoạt động chuyên môn với việc thương mại hóa các sản phẩm có nguồn gốc từ cơ thể người.

Vì vậy, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị rà soát, chỉnh lý Điều 7 theo hướng làm rõ phạm vi, bản chất và điều kiện thực hiện từng hoạt động; phân biệt việc thu hồi chi phí hợp lý, bảo đảm nguồn lực tái đầu tư với hoạt động kinh doanh nhằm thu lợi từ nguồn hiến tặng.

Đại biểu cũng đề nghị không sử dụng khái niệm “vì mục đích thương mại” theo cách có thể dẫn đến cách hiểu là cho phép thương mại hóa nguồn hiến tặng. Đồng thời, cần xác định rõ nguyên tắc xác định, thu và quản lý chi phí đối với hoạt động thu nhận, xử lý, bảo quản, vận chuyển, cung ứng sản phẩm, bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý, duy trì hoạt động chuyên môn và ngăn ngừa trục lợi.

Đối với trường hợp cho phép thực hiện hoạt động có tính chất kinh doanh đối với một số sản phẩm, đại biểu đề nghị quy định rõ cơ chế quản lý, kiểm soát giá, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và việc sử dụng các sản phẩm có liên quan; đồng thời xác định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, bảo đảm không làm phát sinh động cơ trục lợi từ việc hiến, lấy mô, tế bào.

Theo đại biểu Vũ Thị Lan Anh, việc hoàn thiện các quy định cần phù hợp với bản chất của từng loại sản phẩm, tránh đồng nhất hoạt động chuyên môn có thu phí với hoạt động thương mại hóa mô, bộ phận cơ thể người; đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa nguyên tắc chung và những trường hợp được phép thực hiện hoạt động có tính chất kinh doanh.

Làm rõ cơ chế tài chính, bảo vệ người chưa thành niên hiến mô

Một nội dung khác được đại biểu Vũ Thị Lan Anh quan tâm là cơ chế tài chính đối với hoạt động hồi sức, duy trì và vận chuyển mô, bộ phận cơ thể người hiến.

Theo đại biểu, dự thảo Luật chưa quy định rõ cơ chế chi trả đối với chi phí hồi sức, duy trì chức năng mô, bộ phận cơ thể người hiến sau chết não, chết tuần hoàn và chi phí xét nghiệm cần thiết để đánh giá, bảo đảm an toàn nguồn hiến. Trong khi đó, việc xác định định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ tiếp tục được dẫn chiếu sang pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh cho rằng, nếu thiếu cơ chế thanh toán phù hợp, các cơ sở y tế có thể gặp khó khăn về nguồn lực để triển khai hoạt động phát hiện, vận động và duy trì nguồn hiến.

Vì vậy, đại biểu đề nghị đánh giá đầy đủ các khoản chi cần thiết, xác định rõ nguồn chi trả, điều kiện thanh toán và trách nhiệm của các cơ quan liên quan; đồng thời nghiên cứu quy định nguyên tắc trong Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế tài chính phù hợp.

Đặc biệt, góp ý về Điều 12 liên quan đến điều kiện hiến mô khi còn sống, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị quy định chặt chẽ hơn các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên được phép hiến một số loại mô tái sinh trong những trường hợp nhất định để điều trị cho thành viên gia đình.

Theo đại biểu, các điều kiện bảo đảm tính tự nguyện, quyền được cung cấp thông tin, sự đồng thuận phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức, cũng như việc đánh giá độc lập về tâm lý - xã hội cần được quy định chặt chẽ hơn.

Liên quan đến tính thống nhất của các quy định, đại biểu Vũ Thị Lan Anh cho rằng điểm b khoản 1 Điều 12 quy định người hiến mô khi còn sống phải từ đủ 18 tuổi trở lên, trong khi các điểm c, d cùng khoản quy định một số trường hợp người dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh. Việc bố trí các quy định như trên có thể gây khó khăn trong xác định mối quan hệ giữa điều kiện chung và những trường hợp ngoại lệ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ cấu lại Điều 12 theo hướng quy định riêng điều kiện chung đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên và điều kiện đặc biệt đối với người chưa thành niên được phép hiến mô tái sinh.

Đối với các trường hợp ngoại lệ, đại biểu đề nghị xác định rõ loại mô được phép hiến và mục đích điều trị; điều kiện đối với người nhận, phạm vi quan hệ gia đình và chỉ định chuyên môn; yêu cầu về sự đồng ý của người đại diện hợp pháp, đồng thời xem xét ý kiến, mức độ nhận thức và nguyện vọng của người hiến phù hợp với độ tuổi.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung cơ chế đánh giá độc lập về tâm lý - xã hội trước khi thực hiện, bảo đảm người hiến không bị ép buộc hoặc chịu áp lực từ gia đình; quy định rõ trách nhiệm của người đại diện hợp pháp, cơ sở y tế và người có chuyên môn tham gia đánh giá, đồng thời có các biện pháp phòng ngừa ép buộc, xung đột lợi ích.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh cũng đề nghị xác định những trường hợp không được phép thực hiện hiến mô nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên; rà soát tính cần thiết, căn cứ chuyên môn và giới hạn áp dụng đối với từng nhóm tuổi, không thiết kế các trường hợp ngoại lệ theo cách làm suy giảm nguyên tắc bảo vệ người chưa thành niên.