Không cào bằng mức đóng góp ngân sách giữa các địa phương khi đầu tư cao tốc

Đại biểu cũng kiến nghị có cơ chế ngân sách Trung ương hỗ trợ bổ sung khi chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư tăng; bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ chi phí, chất lượng và phòng, chống thất thoát, lãng phí trong chỉ định thầu.

Xác định mức đóng góp phù hợp với khả năng cân đối của từng địa phương

Bày tỏ nhất trí với chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (đoạn trên địa phận tỉnh Sơn La) và Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong), ĐBQH Nguyễn Minh Tâm tập trung góp ý về sự cần thiết đầu tư, nguồn vốn, trách nhiệm ngân sách và cơ chế đặc thù triển khai dự án Bảo Hà - Lai Châu.

Theo đại biểu, Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn, thường xuyên xảy ra sạt lở. Vì vậy, đầu tư tuyến cao tốc không chỉ có ý nghĩa phát triển hạ tầng giao thông mà còn góp phần củng cố quốc phòng, an ninh, ổn định dân cư, nâng cao đời sống đồng bào các dân tộc và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi với miền xuôi.

Tuyến cao tốc còn mở ra không gian phát triển mới, tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát triển du lịch, thương mại biên giới, công nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản. Từ đó, đại biểu đồng tình cao với sự cần thiết đầu tư dự án, Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính.

Theo số liệu đại biểu dẫn từ hồ sơ dự án, tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong) dài khoảng 119km, có tổng mức đầu tư sơ bộ gần 51.000 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí gần 49.000 tỷ đồng, phần vốn ngân sách địa phương hơn 2.000 tỷ đồng, tương ứng khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn hai tỉnh Lai Châu và Lào Cai.

Ghi nhận đề xuất của Chính phủ về việc ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo trong đầu tư dự án, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đồng thời bày tỏ băn khoăn trước khả năng cân đối ngân sách của Lai Châu.

Theo số liệu đại biểu nêu, năm 2025, thu ngân sách của Lai Châu khoảng 3.500 tỷ đồng, dự kiến năm 2026 gần 4.000 tỷ đồng; ngân sách Trung ương hỗ trợ chiếm khoảng 75% ngân sách hằng năm của tỉnh. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư cho giáo dục, y tế, giảm nghèo, hạ tầng thiết yếu và bảo đảm an sinh xã hội còn rất lớn.

Để bảo đảm tính khả thi của Nghị quyết, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ căn cứ tỉnh Lào Cai không tham gia vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đồng thời, cần xác định cụ thể nghĩa vụ đóng góp ngân sách của từng địa phương phù hợp với khả năng cân đối thực tế, không áp dụng cào bằng tỷ lệ đóng góp giữa các tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm cũng kiến nghị, trường hợp chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư tăng so với dự kiến, cần có cơ chế ngân sách Trung ương hỗ trợ bổ sung, không để địa phương phải cắt giảm nguồn lực dành cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thiết yếu như giáo dục, y tế.

Chỉ định thầu phải gắn với trách nhiệm giải trình, chống thất thoát, lãng phí

Liên quan đến cơ chế đặc thù triển khai dự án, đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho biết, khoản 3 Điều 3 dự thảo Nghị quyết cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự án.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, đây là cơ chế cần thiết nhằm đẩy nhanh tiến độ và đã được áp dụng đối với một số dự án trước đây. Tuy nhiên, việc chỉ định thầu phải đi đôi với lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ chi phí, chất lượng công trình và phòng, chống thất thoát, lãng phí.

"Cơ chế đặc thù phải thực sự tạo thuận lợi cho quá trình triển khai dự án, nhưng không được làm giảm trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước", đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.