Khơi dậy giá trị bản địa, tạo sinh kế bền vững từ du lịch

Với cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp, những làng nghề truyền thống đến phong tục, tập quán, lễ hội và đời sống văn hóa đặc sắc của các dân tộc, Việt Nam là quốc gia có nhiều lợi thế để phát triển các loại hình du lịch dựa vào cộng đồng. Khác với các du lịch quy mô lớn, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp hay du lịch làng nghề thường được hình thành từ chính những giá trị sẵn có của địa phương. Đôi khi một khu vườn, cánh đồng, không gian sinh hoạt văn hóa, nghề thủ công truyền thống được tích luỹ qua nhiều thế hệ đều có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu được tổ chức và khai thác hợp lý.

Hình ảnh du khách hào hứng tự tay làm sản phẩm làng nghề, xuống đồng cày cấy, gặt lúa cùng nông dân… đã trở thành những nét đẹp riêng của du lịch cộng đồng. Đặc biệt, những cái ôm thật chặt, những giọt nước mắt lưu luyến trong phút chia tay giữa du khách nước ngoài và chủ homestay được chia sẻ gần đây càng cho thấy sức hấp dẫn của loại hình du lịch này. Không chỉ mang đến những trải nghiệm mới mẻ, chân thực, du lịch cộng đồng còn tạo nên sự kết nối, sẻ chia và tình cảm vượt qua rào cản ngôn ngữ, để lại những ấn tượng sâu sắc về con người và đất nước Việt Nam.

Nhằm tạo điều kiện cho các dự án này phát triển, dự thảo Nghị quyết quy định các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch làng nghề truyền thống quy mô vừa và nhỏ được áp dụng chính sách hỗ trợ, ưu tiên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo theo quy định của HĐND cấp tỉnh. Nội dung hỗ trợ tập trung vào đầu tư, cải tạo hạ tầng thiết yếu; đào tạo kỹ năng quản lý, kinh doanh và cung ứng dịch vụ; bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường; bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, nghề truyền thống; phát triển sản phẩm, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, quảng bá và kết nối thị trường.

Đây là những chính sách cần thiết, song để bảo đảm khả thi và đúng đối tượng, cần quy định rõ tiêu chí, điều kiện thụ hưởng. Theo đó, cần xác định cụ thể thế nào là dự án du lịch cộng đồng, điều kiện nào để được hưởng chính sách. Nếu thiếu tiêu chí phù hợp, các chính sách hỗ trợ có thể nghiêng về những dự án có tiềm lực tài chính, trong khi các mô hình nhỏ do người dân, hợp tác xã và tổ nhóm cộng đồng khởi xướng lại khó được tiếp cận.

Hiện nay, hơn 90% doanh nghiệp du lịch có quy mô nhỏ và vừa; hộ kinh doanh, hợp tác xã cũng là những chủ thể giữ gìn bản sắc của điểm đến. Dự thảo nghị quyết giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định chính sách hỗ trợ, trong khi điều kiện ngân sách địa phương còn khó khăn, nếu không có nguồn lực quốc gia hỗ trợ trực tiếp, các chính sách này có thể khó đi vào thực tế. Người dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn cũng sẽ gặp rào cản trong tiếp cận ưu đãi. Do đó, ngoài quy định cụ thể các tiêu chí, dự thảo Nghị quyết cần có một số chương trình tín dụng ưu đãi quy mô quốc gia dành riêng cho khởi nghiệp du lịch xanh, du lịch cộng đồng; đồng thời, thay vì chỉ giao địa phương tự cân đối nguồn lực thì dành ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho các tỉnh khó khăn để trực tiếp đào tạo nghề, phát triển hạ tầng số tại làng nghề và điểm du lịch cộng đồng.

Việc hoàn thiện các quy định về tiêu chí, điều kiện và cơ chế hỗ trợ đối với những dự án du lịch quy mô vừa và nhỏ cần được xem là một nội dung quan trọng trong thiết kế chính sách phát triển du lịch bền vững. Hiệu quả của chính sách phát triển du lịch cộng đồng không nên chỉ được đo bằng số lượng dự án triển khai, lượng khách đến. Quan trọng hơn phải là số việc làm được tạo ra, thu nhập của người dân được cải thiện, giá trị văn hóa và nghề truyền thống được duy trì và phát triển. Bởi như nhấn mạnh của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà tại phiên thảo luận tổ sáng qua: phát triển du lịch không chỉ hướng tới những trung tâm lớn mà cần khai thác hiệu quả tiềm năng của các địa phương, gắn du lịch với nông nghiệp, sinh thái, văn hóa và bản sắc bản địa. Đây cũng là cách để mở rộng không gian phát triển, đưa lợi ích của ngành du lịch đến gần hơn với cộng đồng dân cư.