Khi nhân lực là nền tảng quyết định

Không phải đến bây giờ, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mới được đặt ra mà vấn đề này đã được đặt ra từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, năm 1986. Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, năm 2011, phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao được nhìn nhận là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững.

Tại các đại hội đại biểu toàn quốc nhiệm kỳ tiếp theo, vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục được khẳng định và đề ra phương hướng, nhiệm vụ cụ thể nhằm xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho đất nước, cho từng ngành, từng lĩnh vực, với những giải pháp đồng bộ, trong đó tập trung đào tạo, đào tạo lại nguồn nhân lực trong nhà trường cũng như trong quá trình sản xuất kinh doanh. Chú trọng nâng cao tính chuyên nghiệp và kỹ năng thực hành.

Ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài. Đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo…

Để thực hiện được các mục tiêu này, những năm qua, hệ thống văn bản pháp luật về phát triển nguồn nhân lực đã được ban hành khá đầy đủ và ngày càng được hoàn thiện. Theo đó, Quốc hội đã sửa đổi nhiều luật, bộ luật về các lĩnh vực lao động, giáo dục, đào tạo nghề. Chính phủ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành luật và nhiều cơ chế, chính sách về phát triển nguồn nhân lực, tạo hành lang pháp lý thuận lợi, tạo động lực thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực cả về số lượng và chất lượng.

Tuy nhiên, phải thẳng thắn rằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó đáng chú ý là chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, còn nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành, thậm chí “thừa thầy, thiếu thợ”. Lao động còn yếu về ngoại ngữ, công nghệ thông tin, các “kỹ năng mềm” khá phổ biến. Việc kết nối cung - cầu lao động cũng chưa đáp ứng yêu cầu; lao động làm việc không phù hợp với ngành, nghề được đào tạo hoặc phải đào tạo lại mới đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng.

Sau gần 40 năm thu hút FDI, nước ta đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn lớn nhưng chủ yếu mới tham gia vào các công đoạn gia công, lắp ráp. Và một trong những nguyên nhân chính là do chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu của chuỗi sản xuất. Bởi vậy, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định. Không có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên và nhà quản trị giỏi thì không thể thu hút, giữ chân các dự án công nghệ cao, cũng không thể chuyển từ gia công, lắp ráp sang thiết kế, nghiên cứu, sản xuất sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Mới đây nhất, tại buổi làm việc với ngành nội vụ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm một lần nữa nhấn mạnh, “điểm nghẽn” của thị trường lao động hiện nay không phải thiếu người làm việc mà thiếu lao động đáp ứng yêu cầu phát triển. Do đó, cần thay đổi cách đánh giá chất lượng nguồn lao động từ chú trọng số lượng sang chất lượng, hiệu quả sử dụng và mức đóng góp vào năng suất lao động…

Đây là nhận định rõ nét nhất về “nút thắt” trong quá trình nâng cấp mô hình tăng trưởng. Và để giải quyết vấn đề này, trước tiên cần chiến lược tổng thể, dài hạn của Nhà nước. Tiếp đó là sự vào cuộc của các trường, các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.