Khảo sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về hòa giải ở cơ sởỨng dụng công nghệ nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Dương Minh Ánh: Bảo đảm nguồn lực, hạ tầng để chuyển đổi số trong hòa giải ở cơ sở

Qua nghiên cứu báo cáo và khảo sát thực tế tại cơ sở, công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh được triển khai khá bài bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và các tổ chức chính trị - xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động vẫn cần được nhìn nhận đầy đủ hơn khi nhiều vụ việc hòa giải thành trên thực tế chưa được phản ánh tương xứng trong số liệu thống kê.

Một trong những nguyên nhân được phản ánh là thủ tục thanh toán kinh phí đối với các vụ việc hòa giải thành còn khá phức tạp, đòi hỏi nhiều loại hồ sơ, giấy tờ nên nhiều hòa giải viên không thực hiện thủ tục thanh toán dù đã hoàn thành vụ việc. Trong khi đó, kinh phí dành cho công tác hòa giải còn ở mức khiêm tốn so với quy mô dân số và phạm vi quản lý của TP. Hồ Chí Minh.

Đối với dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), nội dung ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số được xem là điểm mới mang tính đột phá. Tuy nhiên, đây là chính sách tác động đến nhiều đối tượng, liên quan đến nguồn lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật, năng lực số của đội ngũ hòa giải viên và điều kiện triển khai tại từng địa phương. Việc ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu, song cần được thiết kế theo hướng khả thi, có lộ trình phù hợp và bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Cùng với việc nghiên cứu các hình thức hòa giải trực tuyến, cần xem xét xây dựng các nền tảng số, ứng dụng dùng chung, kết nối với các hệ thống dữ liệu hiện có để hỗ trợ hoạt động hòa giải. Việc tích hợp với các nền tảng số quốc gia và ứng dụng phục vụ người dân sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải, tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình tiếp cận và sử dụng dịch vụ.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Chu Mạnh Hùng: Kết nối dữ liệu để phản ánh đúng hiệu quả thực chất của công tác hòa giải

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, TP. Hồ Chí Minh đã tiến hành kiện toàn hệ thống tổ hòa giải ở cơ sở. Quá trình khảo sát thực tế cho thấy lực lượng hòa giải viên, cùng với sự hỗ trợ của các lực lượng tại địa phương, đang đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động cũng đặt ra vấn đề về sự chênh lệch giữa số liệu thống kê và kết quả hòa giải thực tế. Trong nhiều trường hợp, tổ hòa giải tiếp nhận vụ việc, tiến hành hòa giải thành công và kết thúc vụ việc ngay tại cơ sở nhưng không lập đầy đủ hồ sơ, biên bản hoặc không thực hiện các thủ tục báo cáo theo quy định. Điều này dẫn đến việc số liệu thống kê chưa phản ánh đầy đủ khối lượng công việc cũng như hiệu quả thực chất của hoạt động hòa giải.

Một yêu cầu khác được đặt ra là tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước và Tòa án. Hiện nay chưa có cơ chế thống kê đầy đủ số lượng các vụ việc hòa giải thành được gửi đến Tòa án để công nhận kết quả hòa giải, dẫn đến “khoảng trống” trong công tác quản lý và đánh giá hiệu quả thực hiện pháp luật.

Để khắc phục thì việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan liên quan là điều cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp phục vụ công tác thống kê, quản lý nhà nước mà còn là cơ sở để đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở, phục vụ công tác hoạch định chính sách và hoàn thiện pháp luật.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Võ Ngọc Thanh Trúc: Xây dựng cơ sở dữ liệu số nâng cao hiệu quả hòa giải, phòng ngừa tranh chấp

Sau hơn 10 năm thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở, mạng lưới hòa giải viên đã được xây dựng rộng khắp. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là hiệu quả thực chất của hoạt động hòa giải đối với đời sống người dân và khả năng phát huy vai trò giải quyết tranh chấp ngay từ cơ sở.

Thực tế cho thấy, khi phát sinh tranh chấp, nhiều người dân vẫn lựa chọn gửi đơn đến cơ quan hành chính hoặc Tòa án thay vì tìm đến tổ hòa giải ở cơ sở. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đánh giá các nguyên nhân như nhận thức của người dân về hòa giải ở cơ sở, chất lượng đội ngũ hòa giải viên, tính thuyết phục của kết quả hòa giải cũng như các cơ chế bảo đảm thực hiện kết quả hòa giải trong thực tế.

Bên cạnh đó, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh các tranh chấp phát sinh ngày càng đa dạng, phức tạp, từ đất đai, dân sự, thừa kế đến các vấn đề trên môi trường mạng. Việc tăng cường sự tham gia của các chuyên gia, luật sư và những người có kiến thức chuyên môn sâu được xem là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng hòa giải.

Đối với chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ không nên chỉ dừng ở hòa giải trực tuyến hoặc số hóa hồ sơ mà cần hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác hòa giải ở cơ sở. Hệ thống dữ liệu này không chỉ hỗ trợ quản lý, thống kê mà còn tạo cơ sở cho việc phân tích, dự báo và phòng ngừa tranh chấp từ sớm, từ xa. Các quy định của dự thảo Luật cần bảo đảm vừa chặt chẽ, phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại số và nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải trong thực tiễn.