Trên đường phát triển

Khánh Hòa khơi thông nguồn lực từ di sản văn hóa

Thanh Mai • 17/11/2026 15:37

Với hệ thống di sản văn hóa đa dạng, tỉnh Khánh Hòa đang từng bước chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Việc tạo không gian trình diễn, xây dựng sản phẩm trải nghiệm văn hóa và kết nối doanh nghiệp lữ hành không chỉ làm phong phú sức hấp dẫn của điểm đến mà còn góp phần tạo nguồn lực duy trì, trao truyền các giá trị truyền thống.

Đưa nghệ thuật truyền thống và phong tục bản địa vào nhịp sống đương đại

Những năm gần đây, công tác bảo tồn di sản tại Khánh Hòa có sự chuyển biến mạnh mẽ, từ nghệ thuật sân khấu truyền thống, âm nhạc dân gian đến các nghi lễ, tập quán của cộng đồng các dân tộc. Thay vì chỉ trình diễn mang tính chất lễ nghi vào các dịp lễ, Tết, nhiều loại hình nghệ thuật cổ truyền như hát bài chòi, hò bá trạo, múa bóng rỗi hay nghệ thuật trình diễn trống ghi-năng, kèn Saranai của đồng bào Chăm đã được đưa vào không gian sinh hoạt công cộng và các điểm đến văn hóa.

Tại khu vực Tháp Bà Ponagar (phường Bắc Nha Trang), du khách được chiêm ngưỡng kiến trúc đền tháp cổ, hòa mình vào không gian diễn xướng dân gian sống động ngay dưới chân tháp. Những điệu múa quạt, múa đội nước uyển chuyển của các nghệ nhân Chăm kết hợp tiếng trống, tiếng kèn ngân vang đã tạo nên điểm nhấn văn hóa đặc sắc, giúp di sản thực sự "sống" trong lòng công chúng.

Biểu diễn hò bá trạo tại phường Nha Trang, Khánh Hòa. Ảnh: Thanh mai
Biểu diễn hò bá trạo tại phường Nha Trang, Khánh Hòa. Ảnh: Thanh Mai

Gắn bó cả đời với nghệ thuật dân gian truyền thống, nghệ nhân ưu tú Đàng Thị Phan chia sẻ: Di sản của cha ông nếu chỉ cất giữ trong ký ức hay biểu diễn vài lần trong năm thì rất dễ bị lớp trẻ lãng quên. Khi nghệ thuật truyền thống có đất diễn thường xuyên, được công chúng và du khách đón nhận nồng nhiệt, những người làm nghệ thuật như chúng tôi thấy công sức giữ nghề của mình thực sự có ý nghĩa. Quan trọng hơn, thông qua hoạt động này, thế hệ thanh niên trong cộng đồng thấy được giá trị của văn hóa dân tộc, từ đó tự giác tìm đến học hỏi để tiếp nối.

Ở góc độ kết nối giữa bảo tồn di sản với phát triển dịch vụ văn hóa, nhiều doanh nghiệp lữ hành tiêu biểu tại Khánh Hòa như Công ty Cổ phần Lữ hành Quốc tế Tictours, Công ty TNHH Du lịch Nha Trang Trẻ hay Công ty Cổ phần Du lịch Long Phú đã chủ động đưa các chương trình nghệ thuật thực cảnh, không gian diễn xướng văn hóa biển và văn hóa Chăm vào các tour khám phá chuyên đề.

Trao đổi về hướng khai thác này, Giám đốc Công ty Cổ phần Lữ hành Quốc tế Tictours Nguyễn Quang Thắng - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Du lịch Nha Trang - Khánh Hòa cho biết: du khách quốc tế và nội địa hiện nay có xu hướng tìm kiếm chiều sâu văn hóa bản địa thay vì chỉ nghỉ dưỡng đơn thuần. Việc doanh nghiệp lữ hành chủ động thiết kế các hành trình kết nối điểm di sản, lồng ghép các trích đoạn tuồng cổ, dân ca Khu V hay nghi lễ cầu ngư vào chương trình phục vụ khách sẽ tạo ra sản phẩm du lịch khác biệt, góp phần tạo nguồn thu ổn định, giúp các câu lạc bộ nghệ thuật dân gian và nghệ nhân địa phương có thêm kinh phí để duy trì hoạt động biểu diễn, truyền nghề tại cơ sở.

Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng

Dù đã đạt được những kết quả tích cực bước đầu, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn Khánh Hòa vẫn đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt là bài toán về nguồn lực đầu tư và lực lượng kế cận. Tại nhiều địa phương có bề dày truyền thống văn hóa, các thiết chế văn hóa cơ sở còn thiếu đồng bộ; kinh phí hỗ trợ cho các nghệ nhân dân gian, các câu lạc bộ đờn ca tài tử, hát bài chòi hay tuồng cổ còn hạn hẹp, chưa tương xứng với tâm huyết của người giữ nghề.

Nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa biểu diễn hát bài chòi
Nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa biểu diễn hát bài chòi. Ảnh: Thanh Mai

Thực tế ghi nhận từ chính quyền các địa phương có bề dày di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh cho thấy, dù luôn xác định gìn giữ bản sắc là nhiệm vụ cốt lõi, nhưng quá trình triển khai ở tuyến cơ sở vẫn gặp nhiều rào cản. Một số di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh xuống cấp cần kinh phí tu bổ lớn trong khi nguồn ngân sách địa phương còn hạn chế; đội ngũ nghệ nhân cao tuổi ngày càng vơi dần nhưng việc truyền dạy cho thế hệ trẻ lại thiếu cơ chế khuyến khích đủ mạnh. Ngoài ra, hạ tầng phục vụ các hoạt động giao lưu, trình diễn di sản tại cộng đồng ở nhiều xã, phường vẫn còn thiếu thốn, chưa đáp ứng được yêu cầu tổ chức các sự kiện văn hóa quy mô gắn với đón khách du lịch.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa Thái Thị Lệ Hằng cho rằng, bảo tồn di sản văn hóa cần gắn với đời sống kinh tế - xã hội của người dân. Việc khai thác hợp lý các giá trị di sản phục vụ du lịch và giáo dục truyền thống không chỉ góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa mà còn tạo thêm nguồn lực để tái đầu tư cho công tác bảo tồn. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn những hạn chế như sự phát triển chưa đồng đều giữa các vùng di sản; hạ tầng đón tiếp, không gian trưng bày, trình diễn còn thiếu; sản phẩm văn hóa - du lịch chưa đa dạng, thiếu tính chuẩn hóa và sự liên kết với doanh nghiệp lữ hành chưa chặt chẽ.

Để khắc phục, giai đoạn 2026 - 2030, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững. Trọng tâm là đẩy mạnh số hóa dữ liệu, lập hồ sơ khoa học đề nghị ghi danh các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu; quy hoạch không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống gắn với các tuyến, điểm du lịch trọng điểm. Đồng thời, tham mưu ban hành chính sách đãi ngộ nghệ nhân, hỗ trợ hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa dân gian, tổ chức truyền dạy di sản trong trường học và cộng đồng. Ngành cũng chú trọng nâng cao kỹ năng tổ chức sự kiện, thuyết minh, kể chuyện di sản cho đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở và người dân; tăng cường kết nối các khu di tích, điểm văn hóa với doanh nghiệp lữ hành để hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc.

Nhấn mạnh định hướng xuyên suốt trong công tác bảo tồn và phát huy di sản, bà Thái Thị Lệ Hằng cho rằng, người dân phải thực sự là chủ thể và được hưởng lợi từ hoạt động du lịch thì công tác bảo tồn mới có thể bền vững. Vì vậy, phát triển văn hóa, du lịch cần đi đôi với gìn giữ không gian văn hóa, phát huy vai trò của nghệ nhân, cộng đồng và tạo sinh kế, thu nhập cho người dân địa phương.

    Khánh Hòa khơi thông nguồn lực từ di sản văn hóa
    • Mặc định