Kết luận số 195-KL/TW về hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấpBài cuối: Tháo gỡ tận gốc “nút thắt” để chính quyền cấp xã thực sự mạnh

Thể chế rõ, cán bộ đúng - nền tảng của chính quyền địa phương 2 cấp

Trong bức tranh cải cách chính quyền địa phương 2 cấp, thể chế là nền móng đầu tiên cần được hoàn thiện. Một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay chính là sự chưa rạch ròi về thẩm quyền giữa tỉnh và xã. Không ít địa phương rơi vào tình cảnh “muốn làm cũng khó”, vì khoảng trống hoặc sự chồng chéo trong quy định. Do đó, việc nhanh chóng ban hành các quy định phân cấp, phân quyền rõ ràng, cụ thể là yêu cầu cấp bách, để giải quyết kịp thời những vấn đề cấp thiết của dân.

Ngoài thủ tục hành chính được ưu tiên thông suốt, hiện nay vẫn còn những vướng mắc trên lĩnh vực đất đai, môi trường, đầu tư công và ngân sách, nhiều tỉnh đã, đang tìm giải pháp tháo gỡ thì một vấn đề khá quan trọng rất cần sự đánh giá, nhìn nhận đó chính là mô hình chính quyền đô thị. Sau khi không tổ chức thành phố, thị xã, phường phải quản lý quá rộng, có nơi môi trường, cảnh quan không ai chịu trách nhiệm. Nhiều địa phương lúng túng vì thiếu thiết chế trung gian điều tiết. Điều này cho thấy rất cần quy định thể chế phù hợp để vận hành bộ máy 2 cấp ở địa phương cho phù hợp giữa nông thôn và đô thị”. Ông Đậu Anh Tuấn, cựu chiến binh phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An trăn trở.

Hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội và hội xã hội ở cấp xã hiện nay cũng đang “bối rối” chờ hướng dẫn. Riêng các tổ chức chính trị - xã hội, mặc dù quy định trực thuộc MTTQ về định hướng, bộ máy, tài chính nhưng vẫn quy định độc lập tương đối, hoạt động theo Điều lệ riêng của từng tổ chức. Tuy nhiên, do quy định chưa rõ trực thuộc hoàn toàn cụ thể ra sao, độc lập tương đối là như thế nào nên ở một số địa phương các tổ chức này cũng đang “chờ đợi” các quy định rõ ràng hơn”, bà H’Bic Buôn Jă, đại biểu HĐND phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk chia sẻ.

Đi cùng với thể chế là vấn đề cán bộ - “khâu then chốt của then chốt”. Trong thực tế, tình trạng “ngồi nhầm ghế” vẫn tồn tại, gây lãng phí nhân lực và làm giảm hiệu quả quản lý. Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị: “Phải phân phối cán bộ cho đúng - Thí dụ: trong một nơi quan trọng ở một thành thị to thì phải phái những cán bộ có quan hệ khăng khít với quần chúng… Phải dùng người đúng chỗ, đúng việc”. Bố trí đúng người không chỉ khắc phục những bất cập kéo dài, mà còn khơi dậy được sáng kiến, trách nhiệm và tinh thần phục vụ từ đội ngũ cán bộ cơ sở. Song song đó, công tác bồi dưỡng kiến thức về quản lý nhà nước, chuyên môn nghiệp vụ, công nghệ số không thể thiếu. Quan trọng hơn, chính cán bộ phải thay đổi tư duy: cấp xã là cấp gần dân nhất, phục vụ chứ không phải quản lý dân từ xa. Người dân cần cảm nhận được sự tận tâm từ từng hành động nhỏ nhất - đó chính là thước đo quan trọng của một chính quyền vì dân.

Tài sản công, công nghệ số và đổi mới tư duy - “chìa khóa” cải cách

Cùng với cán bộ và thể chế, tài sản công là nguồn lực quan trọng cần được nhìn nhận với tư duy mới. Việc sắp xếp đơn vị hành chính trong thời gian qua khiến nhiều trụ sở, đất đai bị bỏ trống hoặc sử dụng chưa hiệu quả. Việc quản lý tài sản công có những địa phương gần như bỏ ngỏ theo kiểu tư duy “xóa cờ làm lại”. Nếu chỉ nhìn dưới góc độ quản lý cứng nhắc, đây là gánh nặng. Nhưng nếu được khai thác sáng tạo, những tài sản này có thể biến thành nhà văn hóa, trung tâm cộng đồng, không gian sáng tạo hoặc khởi nghiệp. Như vậy, vừa tiết kiệm ngân sách, vừa tạo giá trị mới cho cộng đồng. Muốn vậy, điều cần thiết là đưa toàn bộ tài sản công vào khuôn khổ quản lý theo luật định, tránh lãng phí và thất thoát.

Một trụ cột nữa của cải cách chính là công nghệ số. Đầu tư hạ tầng mạng, thiết bị là cần, nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là hỗ trợ người dân biết cách sử dụng. Các mô hình “tình nguyện viên số”, “Bình dân học vụ số” hay đội ngũ thanh niên tình nguyện tại Trung tâm Phục vụ hành chính công đã chứng minh hiệu quả: trực tiếp hướng dẫn bà con thao tác dịch vụ công, mở cánh cửa số hóa cho mọi người. Chính những cách làm gần gũi, thiết thực này giúp dịch vụ công trực tuyến trở nên thân thiện, dễ tiếp cận, để “chính quyền số” không còn xa lạ với đời sống hằng ngày của từng người dân.

Kết luận 195 không chỉ là sự ghi nhận những thành quả đạt được, mà còn là “chìa khóa” tháo gỡ những “điểm nghẽn” khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Điểm xuất phát của mọi cải cách chính là đổi mới tư duy của cán bộ cơ sở. Khi cán bộ thực sự cùng dân, vì dân, biết lắng nghe, biết đồng hành tháo gỡ khó khăn với dân, thì cải cách sẽ có nền tảng vững chắc. Ngược lại cần phải biết vận dụng sức mạnh đoàn kết, to lớn của Nhân dân vào cuộc cách mạng này để đạt mục tiêu cao cả như kỳ vọng - gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Một bộ máy thực sự vì dân chỉ có thể hình thành khi thể chế được hoàn thiện đồng bộ, cán bộ được đặt đúng chỗ, tài sản công được khai thác hiệu quả, tư duy cán bộ được làm mới, và công nghệ trở thành công cụ quen thuộc trong quản lý. Khi đó, cái “mới” mới thực sự tốt hơn cái “cũ”, và thước đo giá trị nhất cho cải cách chính quyền chính là sự hài lòng, niềm tin của Nhân dân.