Kể câu chuyện Việt, làm ra hàng Việt và cùng người Việt bước ra thế giới

Xác định ba mũi nhọn là đầu tàu kéo cả đoàn tàu

Đặt câu hỏi văn hoá đã trở thành công nghiệp ở nước ta chưa, ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, nước ta đã có mầm, đã có “cực” nhưng chưa có ngành.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, nước ta có “cực” vì năm 2025 game Việt đã đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới, phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu, nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng, chưa có ngành, vì 95% lượt tải game ở nước ngoài, tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng, vi phạm bản quyền trực tuyến đã trở thành rủi ro thương mại với đối tác.

Nói cách khác, “chúng ta có người sáng tạo, có khán giả nhưng thiếu lõi để biến sáng tạo đó thành tài sản, đó là bản quyền tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối”, đại biểu nhấn mạnh.

Vậy dự thảo Luật đã xử lý trúng lõi đó chưa? Đại biểu Lê Hoàng Anh thẳng thắn, dự thảo Luật đang bao quát nhiều vấn đề, song còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi.

Đại biểu phân tích, rộng ở diện vì chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành. Báo cáo tiếp thu có nêu định hướng nguồn lực vào ngành mũi nhọn nhưng cả 37 Điều của dự thảo Luật chưa có điều nào chọn ngành mũi nhọn, “ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên”.

Dày ở thủ tục là hơn 10 cửa đánh giá công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định.

Mỏng ở cốt lõi, vì theo Phụ lục 2 của Báo cáo số 698, khoản chi ngân sách lớn nhất hơn 9.000 tỷ đồng dành cho hạ tầng kết nối các cụm, khu, dù mỗi đồng ngân sách ở đây chỉ kéo thêm 1,5 đồng vốn ngoài (thấp nhất trong các hệ số được nêu). Khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất tại Điều 32 lại dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài. Công cụ thực thi bản quyền trên môi trường số đã có Luật Sở hữu trí tuệ nhưng chậm hơn tốc độ vi phạm, chặn một tên miền mất vài ngày, trang lậu đổi địa chỉ trong vài phút.

Đại biểu nêu quan điểm, chọn và tập trung là bài học chung, nhưng con đường phải là của Việt Nam. Nước ta có những lợi thế ít nước có được, đội ngũ làm game chinh phục hàng tỷ người dùng, một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, phim Việt thắng ngay trên sân nhà, một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài.

Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh, việc của dự thảo Luật là nối những lợi thế đó thành một chuỗi công nghệ Việt, kể câu chuyện Việt, làm ra hàng Việt và cùng người Việt bước ra thế giới.

Đại biểu đề nghị, bổ sung vào Điều 5, dự thảo Luật về cơ chế, lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn, luật quy định tiêu chí và Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm, có đánh giá không đạt thì đưa ra. Trước mắt tập trung vào 3 lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Ba mũi nhọn này là đầu tàu kéo cả đoàn tàu.

Đồng thời, cần bồi đắp phần cốt lõi, bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ cho Luật Sở hữu trí tuệ, chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm; cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt; hỗ trợ chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả. Dồn lực phải đúng cách, ưu đãi đúng địa chỉ.

Nhấn mạnh quan điểm cần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số, ĐBQH Nguyễn Thị Quý (TP. Bắc Ninh) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng xác định rõ vai trò của công nghệ số trong toàn bộ chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu di sản; hoàn thiện chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng chủ thể di sản; đồng thời khuyến khích các sản phẩm sáng tạo có khả năng thương mại hóa và tiếp cận thị trường quốc tế.

Mục tiêu của ứng dụng công nghệ trong phát triển công nghiệp văn hoá không chỉ là lưu giữ di sản bằng phương thức hiện đại, quan trọng hơn, đại biểu Nguyễn Thị Quý cho rằng, phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục được sáng tạo, lan tỏa và gia tăng giá trị trong đời sống của đương đại. Công nghệ có thể mở rộng không gian phát triển, nhưng bản sắc văn hóa và sức sáng tạo của con người mới là nền tảng tạo nên giá trị bền vững.

Mỗi người dân, mỗi cộng đồng đều là chủ thể trong công nghiệp văn hoá

Cũng liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ đối với các nội dung về sáng tạo văn hoá, ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) cho biết, một bộ phim hoạt hình nổi tiếng mới phát sóng tuần này nhận được sự quan tâm toàn cầu, thì ngay ngày hôm sau, tại các nhà sách, trung tâm thương mại, chúng ta có thể tiếp cận được với những đồ chơi, sản phẩm quà lưu niệm dựa trên nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với giá trị văn hóa này. Có những tour, tuyến, địa điểm du lịch gắn với các bối cảnh trong phim để người dân và cộng đồng, dân cư bản địa có thể cùng đến và khai thác giá trị văn hóa lan tỏa tổng hòa trong toàn xã hội gắn với sản phẩm trí tuệ đó.

Vì vậy, đại biểu Lê Trung Quân đề nghị, có cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ, nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan, gắn với công nghiệp văn hóa từ khâu lên ý tưởng, thế giới nội dung, nhân vật, bối cảnh… Tất cả được thực hiện trên nền tảng số, điều đó sẽ khuyến khích các chủ thể và cả cộng đồng cùng tham gia trong sáng tạo văn hóa.

Bên cạnh đó, đại biểu Lê Trung Quân cũng đề nghị dự thảo Luật có chính sách thu hút để mỗi người dân, mỗi cộng đồng đều là chủ thể trong công nghiệp văn hoá. Chính phủ có những chính sách liên quan đến tập huấn kỹ năng số, kỹ năng sáng tạo nội dung số đến với trường học, không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa tại xã và cơ sở.

Đại biểu Lê Trung Quân nhấn mạnh, công nghiệp văn hóa không chỉ đến từ những xưởng phim, những khu quy hoạch riêng cho công nghiệp văn hóa hay những phòng thu có những sản phẩm nội dung với các thiết bị khoa học, kỹ thuật sáng tạo và tiên tiến mà công nghiệp văn hóa còn đến từ mỗi cánh đồng, mỗi làng quê, mỗi bến nước, sân đình và mỗi thiết bị thông minh trên tay mỗi người dân. Như vậy sự phát triển của công nghiệp văn hóa sẽ lan tỏa thành giá trị gắn với bản sắc văn hóa, gắn với giá trị kinh tế, gắn với quyền sở hữu trí tuệ và phát huy tối đa sự sáng tạo của toàn xã hội.