Hoàn thiện pháp luật để bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động

Tăng cường quản lý bằng dữ liệu, hậu kiểm thường xuyên

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời nhấn mạnh cải cách không chỉ dừng ở cắt giảm thủ tục hành chính mà phải nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Theo Hoà thượng Thích Bảo nghiêm, trước hết, cần bảo vệ quyền lợi người lao động trong hoạt động cho thuê lại lao động. Đại biểu đồng tình với việc sửa đổi Điều 54 Bộ luật Lao động theo hướng bãi bỏ giấy phép hoạt động cho thuê lại lao động, chuyển sang cơ chế ký quỹ và thông báo hoạt động. Tuy nhiên, do người lao động ký hợp đồng với một doanh nghiệp nhưng làm việc tại doanh nghiệp khác, việc xác định trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp về tiền lương, bảo hiểm xã hội hoặc tai nạn lao động có thể gặp khó khăn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp cho thuê lại và doanh nghiệp thuê lại lao động, nhất là khi doanh nghiệp cho thuê mất khả năng thanh toán hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Cơ chế ký quỹ cần bảo đảm giải quyết được quyền lợi người lao động khi phát sinh rủi ro; đồng thời tăng cường quản lý bằng dữ liệu, hậu kiểm thường xuyên và kịp thời xử lý vi phạm. Giảm điều kiện gia nhập thị trường phải đi đôi với tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm thẩm quyền thanh tra lao động, không để phát sinh khoảng trống pháp lý. ĐBQH, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm thống nhất yêu cầu đồng bộ với Luật Thanh tra năm 2025, nhưng nhấn mạnh thanh tra lao động có đặc thù riêng, liên quan trực tiếp đến an toàn, sức khỏe, tính mạng và quyền lợi người lao động. Những vi phạm về an toàn lao động cần được phát hiện, ngăn chặn kịp thời; nếu thiếu thẩm quyền hoặc thủ tục kéo dài, việc phòng ngừa hậu quả có thể không hiệu quả.

Đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát kỹ pháp luật liên quan, bảo đảm duy trì những thẩm quyền đặc thù cần thiết, nhất là thanh tra đột xuất không báo trước trong trường hợp khẩn cấp và điều tra tai nạn lao động. Đồng thời, cần phân định rõ hoạt động thanh tra và kiểm tra, tránh chồng chéo thẩm quyền nhưng thiếu trách nhiệm khi xảy ra vụ việc.

Về cắt giảm điều kiện kinh doanh dịch vụ lưu trữ gắn với yêu cầu an toàn, bảo mật, ĐBQH, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm đồng tình với chủ trương bãi bỏ chứng chỉ hành nghề, cắt giảm điều kiện kinh doanh dịch vụ lưu trữ, nhưng lưu ý tài liệu lưu trữ có thể chứa thông tin nhạy cảm, liên quan đến bí mật nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Do đó, việc đơn giản hóa điều kiện kinh doanh phải gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và chất lượng dịch vụ. Đại biểu đề nghị rà soát Điều 53 Luật Lưu trữ để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư; chuyển những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp thành tiêu chuẩn chuyên môn, kỹ thuật để thực hiện hậu kiểm. Đồng thời, cần quy định phù hợp đối với cá nhân có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn, bảo mật tài liệu khi thực hiện nghiệp vụ lưu trữ; làm rõ chủ thể kinh doanh dịch vụ, tránh vô tình thu hẹp phạm vi tổ chức được cung cấp dịch vụ so với hiện hành.

Ngoài ra, ĐBQH, Hoà thượng Thích Bảo Nghiêm cho rằng cần cân nhắc cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về hoạt động chữ thập đỏ. Đại biểu cho rằng hoạt động chữ thập đỏ không chỉ liên quan đến y tế mà còn bao gồm cứu trợ khẩn cấp, trợ giúp nhân đạo, phòng ngừa, ứng phó thảm họa và huy động nguồn lực xã hội. Do Hội Chữ thập đỏ là tổ chức xã hội có tính chất đặc thù, công tác quản lý còn liên quan đến tổ chức hội và phối hợp liên ngành.

Vì vậy, đại biểu nghiêng về phương án tiếp tục giữ Bộ Nội vụ làm cơ quan đầu mối quản lý nhà nước như hiện hành, đồng thời phân định rõ trách nhiệm chuyên ngành của Bộ Y tế và các bộ liên quan. Nếu chuyển đầu mối sang Bộ Y tế, Chính phủ cần giải trình rõ cơ sở thực tiễn, sự phù hợp trong phân định chức năng và cơ chế phối hợp, bảo đảm không chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Không đánh đổi an toàn lao động để thu hút đầu tư

Thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời đề nghị bảo đảm lần sửa đổi này giải quyết các vấn đề cấp bách, không thu hẹp nội dung sẽ được sửa đổi toàn diện vào năm 2027. Theo đại biểu, khi chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” và giao thêm trách nhiệm cho cấp xã, cần có cơ chế phù hợp, tránh để người lao động trở thành đối tượng chịu rủi ro đầu tiên.

Về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu đề nghị quy định cơ chế hậu kiểm ngay trong Luật; công khai danh sách tổ chức huấn luyện, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm và liên thông dữ liệu để ngăn chặn tình trạng cấp chứng nhận khống. Nội dung, thời lượng huấn luyện phải phù hợp với vị trí việc làm và mức độ rủi ro; các tổ chức đang hoạt động cũng phải chịu hậu kiểm.

Đối với máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, đại biểu đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, cấp mã định danh cho từng thiết bị và quản lý xuyên suốt vòng đời, từ khi đưa vào sử dụng đến khi thải bỏ. Đồng thời, cần làm rõ quy định khai báo, công khai tình trạng kiểm định để người dân tra cứu, phân định trách nhiệm giữa các chủ thể và tránh khoảng trống trong quản lý.

Về khai báo, điều tra tai nạn lao động, ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng ủng hộ phân cấp cho cấp xã nhưng cho rằng cần quy định rõ quy trình tiếp nhận thông tin, thời hạn xử lý, trách nhiệm phối hợp giữa UBND cấp xã, Công an cấp xã và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Cùng với đó, phải bảo đảm nhân lực, kinh phí và năng lực điều tra ở cấp tỉnh.

Đại biểu đặc biệt lưu ý việc bảo vệ người lao động khi cung cấp thông tin. Cần bổ sung quy định nghiêm cấm người sử dụng lao động chi phối, cản trở hoặc gây khó khăn cho người lao động trong quá trình khai báo, phối hợp xử lý tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; bảo đảm người báo tin không bị trù dập hoặc chấm dứt hợp đồng. Các quy định chuyển tiếp cũng cần bảo vệ quyền lợi của nạn nhân và gia đình, tránh phải thực hiện lại những thủ tục đang giải quyết.

Đề cập đến hoạt động thu hút đầu tư, đại biểu nhấn mạnh, Việt Nam đã có các cam kết quốc tế về thực thi hiệu quả pháp luật lao động và không làm suy giảm mức độ bảo vệ người lao động. Vì vậy, việc cắt giảm thủ tục, thay đổi cơ chế thanh tra, kiểm tra phải đi đôi với nâng cao hiệu quả giám sát.

Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), cần áp dụng cùng một chuẩn an toàn, tăng cường giám sát dựa trên rủi ro và dữ liệu, tổ chức kiểm tra liên ngành tránh chồng chéo, bảo đảm người lao động hiểu được nội quy và tài liệu huấn luyện.

Đối với doanh nghiệp tư nhân trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần thực hiện phương châm vừa giám sát, vừa hỗ trợ; tập trung kiểm tra ngành nghề nguy cơ cao, cung cấp tài liệu huấn luyện, công cụ số và tư vấn phù hợp. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm phối hợp giữa chủ đầu tư, nhà thầu chính và nhà thầu phụ; khuyến khích doanh nghiệp FDI chia sẻ kinh nghiệm quản trị an toàn với doanh nghiệp trong nước.

Quan tâm bảo vệ quyền lợi người lao động

Còn ĐBQH Nguyễn Văn Thắng tập trung vào bốn nội dung cần ưu tiên, đồng thời kiến nghị nghiên cứu cơ chế bảo vệ người lao động trên nền tảng số. Theo đó, cần hoàn thiện quy định về khai báo, điều tra, thống kê và báo cáo tai nạn lao động. ĐBQH Nguyễn Văn Thắng đồng tình điều chỉnh các quy định tại Điều 34, 35 và 36 phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhưng nhấn mạnh không chỉ dừng ở việc thay đổi tên gọi, chuyển thẩm quyền. Cần xác định rõ cơ quan tiếp nhận thông tin, trách nhiệm xác minh, thời hạn giải quyết và thủ tục bảo đảm quyền lợi người lao động, nhất là trong các vụ tai nạn nghiêm trọng hoặc trường hợp người lao động không có hợp đồng, thiếu giấy tờ chứng minh quan hệ lao động.

Về nâng cao chất lượng huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu thống nhất đơn giản hóa thủ tục huấn luyện nhưng lưu ý nguy cơ thực hiện hình thức, nặng về hồ sơ, chứng nhận mà chưa bảo đảm năng lực làm việc an toàn của người lao động. Vì vậy, cần quy định rõ trách nhiệm cuối cùng của người sử dụng lao động đối với chất lượng huấn luyện, kể cả khi thuê đơn vị cung cấp dịch vụ. Giảm giấy phép, giảm thủ tục không cần thiết nhưng tuyệt đối không hạ thấp chuẩn mực an toàn.

Liên quan đến đổi mới cơ chế quản lý máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, ĐBQH Nguyễn Văn Thắng đề nghị cân nhắc đơn giản hóa việc khai báo theo Điều 30 nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời nghiên cứu cơ chế quản lý thiết bị theo vòng đời. Với thiết bị có nguy cơ cao, cần kiểm soát trên cơ sở mức độ rủi ro, tận dụng dữ liệu để hạn chế thủ tục phát sinh. Việc cắt giảm thủ tục phải đi đôi với kiểm soát nguy cơ, tránh tạo khoảng trống trong quản lý an toàn.

Ngoài ra, ĐBQH Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh vai trò của công đoàn trong phát hiện nguy cơ mất an toàn từ cơ sở, đồng thời đề nghị quy định rõ cơ chế để công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở hỗ trợ người lao động tại nơi chưa có công đoàn cơ sở. Cần làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, xem xét kiến nghị về nguy cơ mất an toàn; quy định thời hạn trả lời và khắc phục vi phạm, bảo đảm công đoàn thực hiện vai trò giám sát, phòng ngừa, không chỉ tham gia sau khi tai nạn xảy ra.

Bên cạnh bốn nội dung trên, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm nghiên cứu an toàn, vệ sinh lao động đối với các hình thức lao động mới, đặc biệt là lao động trên nền tảng số. Với hoạt động giao nhận hàng hóa qua ứng dụng ngày càng phổ biến, cần làm rõ điều kiện lao động, căn cứ xác định tai nạn liên quan đến công việc và trách nhiệm của nền tảng trong chia sẻ dữ liệu, phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi người lao động.