Hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số Đắk Lắk gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển

Được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến các xã, phường trên địa bàn, hội nghị không chỉ đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021 - 2025. Quan trọng hơn là để nhìn nhận lại đầy đủ hơn mối quan hệ giữa bảo tồn văn hóa dân tộc và phát triển du lịch, giữa giữ gìn bản sắc và tạo sinh kế, giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước với vai trò chủ thể của cộng đồng.

Để văn hóa được phát huy, trở thành nguồn lực phát triển

Đắk Lắk hôm nay đang có một không gian phát triển mới sau hợp nhất tỉnh. Đây là vùng đất hội tụ 45 dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc đều mang trong mình những giá trị văn hóa riêng có, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ không gian văn hóa cồng chiêng, nhà dài, sử thi, nghề thủ công truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên đến các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề, lễ hội đặc sắc của vùng duyên hải Nam Trung Bộ, tất cả đã và đang tạo nên một kho tàng văn hóa phong phú, đa dạng, làm nên bản sắc riêng.

Chính vì vậy, theo Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cao Thị Hòa An, du lịch cộng đồng nói chung, du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk không phải là đưa văn hóa lên sân khấu để phục vụ du khách, mà là để văn hóa tiếp tục sống trong cộng đồng, được trao truyền cho thế hệ trẻ, được phát huy trong đời sống hiện đại và trở thành nguồn lực cho phát triển. Biết bảo tồn, phát huy đúng hướng, văn hóa sẽ trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển; ngược lại, nếu chỉ khai thác mà không bảo tồn sẽ đánh mất chính lợi thế khác biệt của mình.

Hội nghị chuyên đề do Thường trực HĐND tỉnh Đắk Lắk tổ chức có ý nghĩa quan trọng để nhìn nhận lại đầy đủ hơn mối quan hệ giữa bảo tồn văn hóa dân tộc và phát triển du lịch, giữa giữ gìn bản sắc và tạo sinh kế, giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước với vai trò chủ thể của cộng đồng.

Bảo tồn văn hóa - điều kiện xuyên suốt của phát triển du lịch

Tại hội nghị, đề xuất giải pháp, chính sách cho giai đoạn 2026 - 2030, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị chính sách chuyển từ hỗ trợ chủ yếu cho đầu tư ban đầu sang hỗ trợ đồng bộ hạ tầng thiết yếu, cơ sở vật chất phục vụ khách, phát triển sản phẩm, bảo tồn văn hóa, nguồn nhân lực, xúc tiến - quảng bá, chuyển đổi số và kết nối thị trường. Cùng với đó, cần xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn rõ ràng, ưu tiên các điểm có tài nguyên văn hóa - tự nhiên đặc sắc, cộng đồng đồng thuận, có nhóm nòng cốt tổ chức hoạt động, có quỹ đất và điều kiện pháp lý phù hợp, có khả năng liên kết với doanh nghiệp và hình thành sản phẩm bán được cho thị trường.

Ngành chức năng nhấn mạnh việc tập trung đào tạo thực hành cho Ban Quản lý và người dân về quản trị điểm đến, đón tiếp - phục vụ khách, xây dựng sản phẩm, thuyết minh, quản lý tài chính, marketing, ngoại ngữ, kỹ năng số. Hỗ trợ mỗi điểm xác định sản phẩm chủ lực và câu chuyện riêng, gắn với văn hóa, nghề truyền thống, ẩm thực, nông nghiệp, cảnh quan và sản phẩm OCOP. Khuyến khích doanh nghiệp lữ hành tham gia ngay từ khâu khảo sát, thiết kế sản phẩm và xây dựng tour, tuyến, thay vì chỉ kết nối sau khi công trình đã hoàn thành.

Việc thiết lập cơ chế quản lý, duy tu và hỗ trợ sau đầu tư cũng được kiến nghị chú trọng. Ngay từ khi phê duyệt hỗ trợ, ngành chức năng đề nghị cần xác định rõ chủ thể quản lý, khai thác, bảo dưỡng từng công trình; trách nhiệm của địa phương, Ban Quản lý và cộng đồng; cơ chế huy động nguồn thu hợp pháp để duy trì. Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ có thời hạn trong giai đoạn đầu vận hành cho hoạt động hoàn thiện sản phẩm, xúc tiến, thu gom - xử lý rác thải, duy trì đội văn nghệ và các hoạt động văn hóa thiết yếu, đồng thời gắn hỗ trợ với cam kết và kết quả hoạt động…

Bảo tồn văn hóa phải là điều kiện xuyên suốt của phát triển du lịch. Nhấn mạnh điều này, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho rằng cần phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín, già làng, chủ thể văn hóa và thế hệ trẻ; hỗ trợ truyền dạy cồng chiêng, nghề thủ công, dân ca, dân vũ, tri thức dân gian; khôi phục nghề truyền thống và phát triển sản phẩm lưu niệm phù hợp. Khi xây dựng sản phẩm du lịch, cần có sự tham gia của chủ thể văn hóa, bảo đảm tính chân thực, tôn trọng không gian văn hóa và quyền lợi của cộng đồng.