Hiệu quả đầu tư là thước đo cao nhất

Gắn đầu tư cao tốc với phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân

Theo Tờ trình của Chính phủ, ba dự án có tổng chiều dài khoảng 430,5 km, trong đó, dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5 km, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119 km và dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132 km. Các tuyến được đầu tư quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80 - 120 km/h.

Về phương án đầu tư, Chính phủ đề xuất đầu tư cả ba dự án bằng vốn đầu tư công, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 162.393 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương 4.051 tỷ đồng để chi trả khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các dự án thành phần do Lai Châu và Quảng Ngãi làm cơ quan chủ quản, lần lượt là 2.004 tỷ đồng và 2.047 tỷ đồng.

ĐBQH Trần Thị Hồng Thanh (Ninh Bình) nhấn mạnh, với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 162.400 tỷ đồng, quyết định đầu tư 3 dự án cao tốc phải đi liền với trách nhiệm rất lớn trước Quốc hội, cử tri và Nhân dân. Do vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm tới hiệu quả đầu tư.

Theo đại biểu, hiệu quả đầu tư phải là thước đo cao nhất để Chính phủ đánh giá đầy đủ nhu cầu vận tải, khả năng kết nối, chi phí vận hành, bảo trì và hiệu quả kinh tế trong cả những kịch bản bất lợi về chi phí, lưu lượng và tiến độ. Đặc biệt, phải gắn đầu tư cao tốc với phát triển sản xuất, du lịch, thương mại, logistics và nâng cao thu nhập cho người dân. Không thể chỉ tính hiệu quả bằng số km đường được xây dựng mà phải tính bằng giá trị kinh tế, cơ hội phát triển và lợi ích thực chất mà con đường mang lại, đại biểu nhấn mạnh.

Bảo đảm khả năng cân đối thực tế của địa phương

Quan tâm tới mức tham gia của ngân sách địa phương vào các dự án, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, các tỉnh Lai Châu, Quảng Ngãi đều là những địa phương còn nhiều khó khăn, nhất là Lai Châu. Việc các địa phương phải đối ứng hàng nghìn tỷ đồng là áp lực không nhỏ đối với ngân sách.

Bày tỏ đồng tình với cách tiếp cận “ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương cùng tham gia đầu tư”, song ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) cũng cho rằng, đối với Lai Châu, cần cân nhắc kỹ mức đối ứng của ngân sách địa phương trong tương quan với nguồn lực và những nhiệm vụ thiết yếu tỉnh đang phải bảo đảm.

Theo phương án trình, Lai Châu dự kiến bố trí khoảng hơn 2.000 tỷ đồng. Tài liệu tổng hợp sơ bộ về các dự án cao tốc do địa phương quản lý cho thấy, khoản này tương đương 38,7% kế hoạch vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đánh giá, tỷ lệ này cho thấy áp lực cân đối rất đáng quan tâm đối với Lai Châu. Việc phải dành một phần lớn nguồn vốn địa phương cho đầu tư xây dựng tuyến cao tốc sẽ làm thu hẹp nguồn lực dành cho trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và các nhiệm vụ giảm nghèo.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, kể cả phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép, trên cơ sở đó, trình cấp có thẩm quyền quyết định phương án phù hợp.

“Việc tăng hỗ trợ cần gắn với trách nhiệm cụ thể của địa phương trong giải phóng mặt bằng, tái định cư, quản lý đất đai và chuẩn bị các tuyến kết nối. Hỗ trợ phù hợp khả năng thực tế sẽ giúp dự án triển khai thuận lợi, đồng thời bảo đảm tỉnh tiếp tục thực hiện được những nhiệm vụ dân sinh cấp thiết”, đại biểu khẳng định.

Đồng tình với những ý kiến trên, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh cũng đề nghị Chính phủ làm rõ hiệu quả của phương án đầu tư hoàn chỉnh so với phân kỳ hợp lý, bảo đảm tiết kiệm và đáp ứng nhu cầu phát triển. Đặc biệt, việc Lai Châu phải bố trí ngân sách địa phương tương đương với 38,7% vốn đầu tư công trung hạn của tỉnh là áp lực rất lớn đối với địa phương.

Đại biểu cũng đề nghị, Chính phủ xem xét tăng mức hỗ trợ của ngân sách Trung ương để bảo đảm yêu cầu không để đầu tư cao cấp làm giảm nguồn lực dành cho giáo dục, y tế, giảm nghèo và phát triển một vùng bào dân tộc thiểu số... Xác định rõ nguồn vốn và trách nhiệm bảo đảm trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội không để thiếu vốn làm ảnh hưởng tới tiến độ dự án.

Bên cạnh việc cân nhắc mức tham gia của ngân sách địa phương phù hợp với khả năng cân đối thực tế, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng lưu ý, cần chuẩn bị đồng bộ các điều kiện thi công và khai thác, đặc biệt là mặt bằng bãi thải, tái định cư và đường kết nối. Tại khoản 5 Điều 3 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội cho phép UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng trong hồ sơ khảo sát dự án và bàn giao mặt bằng cho nhà thầu. Tán thành với cơ chế này, đại biểu cũng cho rằng, đối với công trình ở miền núi có khối lượng đào đắp lớn, việc chủ động được bãi thải là điều kiện quan trọng để duy trì thi công. Cơ chế này cũng giúp tổ chức thống nhất việc bồi thường, hỗ trợ và xác định trách nhiệm quản lý khu vực bãi thải.

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị, khi thực hiện cần xác định rõ vị trí, sức chứa, điều kiện ổn định và thoát nước của từng bãi; tính đủ chi phí bảo đảm an toàn, phục hồi môi trường; quy định đơn vị tiếp nhận quản lý và kinh phí xử lý sự cố sau khi đóng bãi. Cần phòng ngừa nguy cơ đất đá thải gây sạt lở, ảnh hưởng sông suối, khu dân cư và đất sản xuất. Đồng thời, tái định cư phải được chuẩn bị sớm, gắn nơi ở với sinh kế. “Mục tiêu cần hướng đến là người dân ổn định được cuộc sống, có điều kiện sản xuất, việc làm và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu sau di dời”, đại biểu nhấn mạnh.