Hiểu biết pháp luật - điều kiện tiên quyết để đại biểu hoạt động hiệu quả
Chính sách, pháp luật của quốc gia vô cùng lớn; đối với những chính sách, pháp luật là những chế định chung, đại biểu nào cũng cần phải nắm vững; những chế định có tính chuyên ngành, đại biểu công tác hoặc hiểu sâu lĩnh vực nào thì tìm hiểu và nắm vững chính sách và chế định pháp luật ở lĩnh vực đó. Mỗi đại biểu chỉ cần hiểu sâu, nắm vững một số lĩnh vực mình có thế mạnh, không nên quá dàn trải mà thiếu sâu sắc.
Vì sao đại biểu cần phải hiểu biết chính sách, pháp luật?
Đại biểu dân cử là những người được nhân dân bầu ra để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân trong các cơ quan quyền lực nhà nước (Quốc hội, HĐND các cấp). Hiểu biết sâu sắc và đầy đủ pháp luật, chính sách đại biểu mới có thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Hiểu biết pháp luật giúp đại biểu phân biệt đúng sai, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cử tri, tránh việc đề xuất hoặc ủng hộ những chính sách, pháp luật không phù hợp hoặc vi phạm quyền lợi của nhân dân.
Đại biểu dân cử tham gia vào quá trình xây dựng, thảo luận, sửa đổi và ban hành các văn bản pháp luật, chính sách. Nếu không hiểu biết chính sách, pháp luật họ sẽ khó có thể đóng góp ý kiến xây dựng, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các chính sách. Hiểu biết pháp luật giúp đại biểu giám sát việc thực hiện pháp luật, chính sách của các cơ quan nhà nước, bảo đảm các chính sách được thực thi đúng đắn, công bằng và hiệu quả. Đại biểu dân cử có kiến thức pháp luật, chính sách sẽ tạo được lòng tin của cử tri, nâng cao uy tín cá nhân và của cơ quan đại diện. Điều này giúp đại biểu thực hiện trách nhiệm nghiêm túc, có trách nhiệm và chuyên nghiệp trong công việc đại diện, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền.
Chính sách, pháp luật, của quốc gia cũng như của mỗi địa phương vô cùng lớn, làm thế nào để thực hiện được kỹ năng này?
Trước hết, cần phân biệt những chính sách, pháp luật chung và chính sách, pháp luật chuyên ngành. Đối với những chính sách, pháp luật là những chế định chung thì đại biểu nào cũng cần phải nắm vững. Còn những chế định có tính chuyên ngành, thì đại biểu công tác hoặc hiểu sâu lĩnh vực nào thì tìm hiểu và nắm vững chính sách và chế định pháp luật ở lĩnh vực đó.
Thứ hai, mỗi đại biểu không nhất thiết (và cũng không thể) nắm vững, hiểu sâu chính sách, pháp luật trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Trong cơ cấu đại biểu của cơ quan dân cử ở Quốc hội cũng như HĐND ở mỗi cấp đã có tính đại diện cho các lĩnh vực, các tầng lớp dân cư. Mỗi đại biểu chỉ cần hiểu sâu, nắm vững một số lĩnh vực mình có thế mạnh, không nên quá dàn trải mà thiếu sâu sắc. Như ngạn ngữ đã có câu “biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe” là muốn khuyên chỉ nói khi thực sự hiểu rõ vấn đề. Hay câu thành ngữ “chớ múa rìu qua mắt thợ”, là muốn nhắc nên làm, hoặc nói những việc mà mình có thế mạnh, mình hiểu biết sâu sắc.
Thứ ba, để có thể nắm được những điều cần nắm vững, cần hiểu trong cả một “biển thông tin”, mỗi đại biểu cần rèn luyện kỹ năng đọc nhanh.
Những chính sách, pháp luật đại biểu cần nắm vững
Trong phạm vi bài viết này, tác giả chỉ có thể liệt kê những văn bản chính sách, bản quy phạm pháp luật hiện hành, để mỗi đại biểu tự tìm hiểu, nghiên cứu.
Về đường lối, chính sách của Đảng. Mỗi đại biểu dân cử, đều phải nắm vững tinh thần của Nghị quyết Đại hội cũng nhưng nội dung cơ bản của văn kiện Đại hội Đảng XIV, các nghị quyết của các hội nghị Trung ương Đảng. Vì đây là đường lối lãnh đạo của Đảng và những chính sách lớn, trên cơ sở đó, Quốc hội, Chính phủ thể chế hóa thành các văn bản quy phạm pháp luật. Ngoài ra, đại biểu HĐND mỗi cấp, mỗi địa phương cần nắm vững tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp đó. Các văn bản nghị quyết chứa đựng những quan điểm lãnh đạo cả Đảng, phương hướng, mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh... cho cả nhiệm kỳ của cả nước và mỗi địa phương, mà trong suốt quá trình hoạt động mỗi đại biểu đều cần đến.
Tiếp đến là Hiến pháp năm 2013 (và nghị quyết Quốc hội về sửa đổi Hiến pháp), là cơ sở pháp lý tối cao, định hướng mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước.
Các văn bản luật: Luật Tổ chức Quốc hội, quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động của Quốc hội và đại biểu Quốc hội; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, giúp đại biểu hiểu rõ quy trình, thủ tục xây dựng, thẩm tra, ban hành các văn bản pháp luật. Luật về Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, giúp đại biểu thực hiện quyền giám sát hiệu quả các cơ quan nhà nước.
Các luật chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực hoạt động của Quốc hội, ví dụ như: Luật Ngân sách nhà nước; Luật Phòng, chống tham nhũng; Luật Đất đai, Luật Đầu tư công, Luật Giáo dục, Luật Y tế, Luật Môi trường, Luật An ninh mạng, Bộ luật Dân sự; Bộ luật Hình sự; Bộ luật Tố tụng Dân sự; Bộ luật Tố tụng Hình sự... Ngoài ra, đại biểu cũng cần cập nhật các nghị quyết, pháp lệnh, các văn bản hướng dẫn thi hành luật để bảo đảm hoạt động đúng quy định pháp luật và hiệu quả.
Mỗi đại biểu tối thiểu cũng phải xem, nghiên cứu qua các văn bản này, để ít nhất, khi cần đến, cũng phải biết thông tin ấy, chế định pháp luật ấy “nó nằm” ở văn bản nào, để khai thác.
