Hiến pháp năm 1946 - Thành tựu vĩ đại của cách mạng Việt NamBài cuối: Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân, phụng sự Nhân dân

Tổng tuyển cử - Thiết lập nền móng chính trị, pháp lý

Thể hiện tầm nhìn chiến lược và sự khẩn trương với quyết tâm chính trị cao trong việc thiết lập nền móng chính trị, pháp lý cho một nhà nước dân chủ; chỉ một tuần sau ngày độc lập, Chủ tịch Chính phủ ra Sắc lệnh số 14-SL ngày 8/9/1945, quy định sẽ mở cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội.

Lúc bấy giờ, tiến trình tiến tới Tổng tuyển cử diễn ra trong bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội có nhiều bất ổn. Vận mệnh đất nước đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Vượt muôn vàn khó khăn, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử dân tộc theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất: Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã diễn ra thành công trong ngày 6/1/1946. Hơn 89% cử tri cả nước đã đi bỏ phiếu, bầu ra 333 đại biểu vào Quốc hội Khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đã làm thất bại âm mưu đen tối của các thế lực thù địch, mở lối tiên phong cho con đường phát triển thể chế dân chủ, cộng hòa của nước Việt Nam sau hàng nghìn năm bị thống trị bởi chế độ phong kiến và gần 100 năm xiềng xích thực dân, mở ra một chương mới trong lịch sử phát triển của dân tộc. Đó là chiến thắng của tinh thần đoàn kết dân tộc và lòng dân đi theo con đường cách mạng mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn.

Tại phiên họp đầu tiên ngày 2/3/1946, Quốc hội Khóa I đã công nhận Chính phủ liên hiệp kháng chiến do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch, xác lập tính hợp pháp, hợp hiến về đối nội và đối ngoại; lập ra Ban dự thảo Hiến pháp gồm 11 thành viên do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Ngày 9/11/1946, bản Hiến pháp đầu tiên được Quốc hội khóa I, Kỳ họp thứ Hai thông qua. Đó là thông điệp chính trị khẳng định trước quốc dân và thế giới dân tộc Việt Nam đã độc lập, có đủ mọi quyền tự do, bình đẳng.

Phát huy giá trị di sản lập hiến trong xây dựng Nhà nước pháp quyền

Hiến pháp năm 1946 không chỉ là cột mốc lịch sử đối với dân tộc, mà còn mang giá trị và tầm vóc quốc tế sâu sắc, kết hợp giữa tinh hoa lập hiến thế giới và bản sắc dân tộc với các nguyên tắc cơ bản: đoàn kết toàn dân; đảm bảo các quyền tự do dân chủ; thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: xuyên suốt chặng đường hơn 80 năm phát triển, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật, gắn liền với vận mệnh của quốc gia, dân tộc, kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng Dân”; kết tinh sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Khẳng định những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 và các bản Hiến pháp tiếp theo được kế thừa, phát triển, bảo đảm ngày càng coi trọng quyền con người, thực hiện nhất quán nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, tổ chức và hoạt động của Nhà nước không ngừng đổi mới, Quốc hội qua các nhiệm kỳ đã đóng góp quan trọng... Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng thẳng thắn chỉ ra: chúng ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng nhưng vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng. Có nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.

Những hạn chế ấy đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ cơ chế thực hiện quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Trong vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới, phải sử dụng hiệu quả thẩm quyền, bảo đảm công việc thông suốt và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Người đứng đầu Đảng, Nhà nước yêu cầu trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã được Đại hội XIV của Đảng xác định; thực hiện Nghị quyết số 27 về tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam và Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; cần tập trung thực hiện tốt những định hướng lớn về thi hành và hoàn thiện Hiến pháp; không ngừng nâng cao chất lượng thể chế; tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Trách nhiệm hôm nay là phát huy những giá trị di sản lập hiến bằng một Nhà nước pháp quyền XHCN liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo, phát triển và chịu trách nhiệm trước Nhân dân bằng những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau.