Hiến pháp năm 1946 - Thành tựu vĩ đại của cách mạng Việt Nam

Bài 1: Hiện thực hóa khát vọng làm chủ đất nước

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chính phủ lâm thời trịnh trọng ra mắt quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ ngày 3/9/1945, Người nêu 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó nhấn mạnh: “Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ”. Vai trò Chủ tịch Hồ Chí Minh được lịch sử mãi khắc ghi tầm vóc Tổng công trình sư vĩ đại của nền dân chủ cộng hòa Việt Nam.

Tư tưởng cộng hòa và con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

Cho đến những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nước ta là một nước thuộc địa nửa phong kiến chìm dưới ách thống trị của thực dân. Nhiều nhà tư tưởng cách mạng như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và các nhà Nho cấp tiến có chung nhận thức rằng phải đoàn kết nhân dân, “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, xây dựng một “nước Việt Nam mới”. Các phong trào yêu nước đều coi chế độ cộng hòa dân chủ là mục tiêu chiến lược trong cương lĩnh của tổ chức mình, nhưng không có bất kỳ sự chuẩn bị gì về lý luận hay thực tiễn cho việc hiện thực hóa tư tưởng đó, tất cả đều bế tắc về con đường tiến hành cách mạng.

Với nhãn quan chính trị uyên bác và tầm tư duy lỗi lạc, năm 1911 người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc quyết định ra đi tìm đường cứu nước. Những năm bôn ba nước ngoài, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh tự trang bị cho mình kho tàng tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, tìm ra con đường cách mạng Việt Nam: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”. Từ đó, quan điểm về xây dựng chính quyền công nông để đánh đổ đế quốc, phong kiến và tư tưởng cộng hòa dân chủ được Người tích cực truyền bá vào nước ta, trở thành mục tiêu chính trị cao nhất của những người cộng sản Việt Nam; khẳng định sau khi đánh đuổi được đế quốc Pháp, Nhật sẽ thành lập một Chính phủ nhân dân, dân chủ cộng hòa do quốc dân đại hội cử ra.

Lãnh tụ Hồ Chí Minh - Tổng công trình sư vĩ đại của nền dân chủ cộng hòa Việt Nam

Đầu năm 1941, Người trực tiếp về nước lãnh đạo cách mạng Việt Nam, chủ trương “thành lập chính quyền cách mạng” ở các căn cứ địa, các khu giải phóng; hình thành các tổ chức Ủy ban Việt minh, Ủy ban Giải phóng và Ủy ban Nhân dân cách mạng tỉnh, liên tỉnh. Đầu tháng Tám năm 1945, Người quyết định triệu tập Đại hội Quốc dân ở Tân Trào. Đại hội quy định Quốc kỳ, Quốc ca và bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam - một tổ chức “tiền Chính phủ” nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và hiệu lực quản lý của chính quyền sau khi giành độc lập.

Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam được cải tổ thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lúc này, nhiều cán bộ lãnh đạo của Đảng đã tự nguyện rút lui để mời thêm một số nhân sĩ ngoài Đảng tham gia Chính phủ. Như vậy, tổ chức Chính phủ lâm thời là một Chính phủ quốc gia thống nhất, chờ đến ngày triệu tập được Quốc hội để cử ra một Chính phủ chính thức, có đầy đủ tính chính danh chính trị, pháp lý. Đó là sáng tạo độc đáo của Người, nhằm tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc thực hiện 2 mục tiêu chiến lược vừa kháng chiến, vừa kiến quốc trong bối cảnh thù trong, giặc ngoài.

Ngày 2/9/1945, Chính phủ lâm thời trịnh trọng ra mắt quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Người nêu 6 nhiệm vụ cấp bách. Trong đó, phải tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu, để cử tri trực tiếp cầm lá phiếu bầu ra cơ quan đại biểu cao nhất thực thi quyền lực của Nhân dân, làm ra một Hiến pháp dân chủ, hiện thực hóa khát vọng làm chủ đất nước của Nhân dân ta.

Xuyên suốt quá trình, từ truyền bá tư tưởng dân chủ cộng hòa, cùng toàn Đảng lãnh đạo cách mạng đi theo con đường đã chọn, đến triệu tập, tổ chức thành công Quốc dân Đại hội, thành lập Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam, cải tổ thành Chính phủ Lâm thời, tổ chức thành công Tổng tuyển cử bầu ra Quốc hội lập pháp và xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên... vai trò Chủ tịch Hồ Chí Minh được lịch sử mãi mãi khắc ghi tầm vóc Tổng công trình sư vĩ đại của nền dân chủ cộng hòa Việt Nam.

Khẳng định giá trị tư tưởng và đường lối cách mạng đúng đắn dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, tại Chương trình kỷ niệm 80 năm ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: ngay sau khi giành được độc lập, giữa muôn vàn khó khăn, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc tổ chức Tổng tuyển cử, xây dựng Hiến pháp. Xác định, nền độc lập phải được củng cố bằng một Nhà nước có cơ sở pháp lý vững chắc; Nhân dân vừa thoát khỏi thân phận nô lệ phải được xác lập địa vị người chủ đất nước. Đó là di sản quan trọng chúng ta có trách nhiệm tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân hôm nay.