HĐND cấp xã ban hành nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn Bài 1: Từ giám sát bằng lời hứa sang trách nhiệm thực thi

Không để chất vấn dừng lại ở nghị trường

Trong mỗi kỳ họp HĐND, hoạt động chất vấn luôn tạo ra "điểm nóng nghị trường", thu hút sự quan tâm của đông đảo cử tri và nhân dân; không chỉ phản ánh những vấn đề "nóng" của đời sống kinh tế - xã hội mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình, năng lực điều hành của cơ quan quản lý và người đứng đầu trước đại biểu dân cử và cử tri. Thực tiễn nhiều năm qua cũng cho thấy, không ít lời hứa sau chất vấn thiếu cơ chế theo dõi xuyên suốt, khiến việc thực hiện phụ thuộc nhiều vào tinh thần trách nhiệm của cơ quan chịu sự chất vấn.

Theo Điều 24 Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15, sau phiên chất vấn và trả lời chất vấn, HĐND phải ban hành nghị quyết về chất vấn. Nghị quyết không chỉ ghi nhận kết quả phiên họp mà phải đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ, chỉ rõ hạn chế, nguyên nhân, xác định giải pháp, thời hạn khắc phục, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan và trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện. Điều đó đồng nghĩa, những nội dung được hứa trước nghị trường không còn dừng ở phát biểu của người đứng đầu cơ quan chịu sự chất vấn, mà được "nâng cấp" thành trách nhiệm phải thực hiện theo nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Đại biểu Nguyễn Thùy - HĐND xã Mai Phụ, Hà Tĩnh cho rằng, đây là bước tiến rất đáng chú ý trong tư duy giám sát, khởi nguồn từ Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và được kế thừa, phát triển thành quy trình hoàn chỉnh tại Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025. Theo quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, nghị quyết của HĐND về hoạt động giám sát nói chung và về chất vấn nói riêng có giá trị pháp lý bắt buộc thực hiện. Với việc xác định rõ nhiệm vụ, cơ quan, cá nhân chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và yêu cầu báo cáo kết quả, nghị quyết không chỉ nâng cao tính ràng buộc trong tổ chức thực hiện mà còn khắc phục tình trạng cam kết chưa gắn với cơ chế theo dõi, đôn đốc, tạo cơ sở để HĐND giám sát đến cùng các nội dung đã chất vấn và trả lời chất vấn” - đại biểu Thùy nhấn mạnh.

Từ "cam kết chính trị" đến trách nhiệm thực hiện

Việc HĐND cấp xã ban hành nghị quyết sau chất vấn và trả lời chất vấn càng có ý nghĩa trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025. Khi cấp xã được phân cấp, phân quyền mạnh hơn trên nhiều lĩnh vực như đầu tư công, quản lý đất đai, xây dựng, môi trường, trật tự đô thị, an sinh xã hội... yêu cầu đối với hoạt động giám sát không dừng lại ở việc phát hiện tồn tại mà phải theo dõi đến cùng quá trình khắc phục.

Theo đại biểu Trần Tuấn Anh, HĐND phường 1 (Lâm Đồng), giá trị lớn nhất của nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn của HĐND cấp xã là ở khả năng biến những cam kết tại nghị trường thành đối tượng giám sát thường xuyên của HĐND. Cử tri, người dân và cả đại biểu không chỉ quan tâm người bị chất vấn trả lời hay đến đâu, quan trọng hơn là sau ba tháng, sáu tháng hay một năm, những vấn đề đó đã được giải quyết như thế nào. Nghị quyết về chất vấn chính là căn cứ pháp lý quan trọng để HĐND theo dõi, đánh giá và tiếp tục yêu cầu giải trình nếu việc thực hiện chưa đạt yêu cầu.

Ở góc độ khác, nghị quyết sau chất vấn cũng tạo thuận lợi cho các Ban HĐND trong việc xây dựng chương trình giám sát chuyên đề, lựa chọn nội dung tái giám sát và đánh giá trách nhiệm của các cơ quan chịu sự giám sát. Thay vì giám sát theo từng vụ việc đơn lẻ, HĐND có thể bám sát những mục tiêu, thời hạn đã được chính mình biểu quyết thông qua để đánh giá kết quả thực hiện một cách khách quan, minh bạch.

Thực tiễn cho thấy, giá trị của hoạt động chất vấn không chỉ nằm ở những câu hỏi sắc sảo hay không khí tranh luận sôi nổi tại nghị trường, quan trọng hơn là những chuyển biến sau chất vấn. Khi nghị quyết về chất vấn trở thành căn cứ để theo dõi, đôn đốc và giám sát việc thực hiện các cam kết, hoạt động chất vấn được nối dài từ nghị trường đến thực tiễn, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu lực, hiệu quả giám sát của HĐND. Thực tế, nhiều HĐND cấp tỉnh đã ban hành nghị quyết về chất vấn từ nhiệm kỳ 2016 - 2021, trong khi ở cấp xã việc này còn khá hạn chế. Vì vậy, quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 cùng Nghị quyết 114 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tổ chức chất vấn và giám sát sau chất vấn, bảo đảm các cam kết tại nghị trường được thực hiện đến cùng.