Giám sát phải thực chất, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm

Đổi mới phương thức giám sát, chất vấn theo hướng linh hoạt

Giám sát của HĐND là giám sát mang tính nhà nước, trong đó chất vấn, giải trình là một những hình thức giám sát quan trọng của HĐND. Chất vấn, giải trình không chỉ là hình thức giám sát trực tiếp, thể hiện rõ bản lĩnh, trách nhiệm của đại biểu dân cử, mà còn là kênh quan trọng để kịp thời phát hiện những điểm nghẽn trong quản lý, điều hành; làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan đơn vị và thúc đẩy chuyển biến thực chất trong tổ chức thực hiện.

Việc đổi mới phương thức giám sát, chất vấn theo hướng linh hoạt nhưng không giảm hiệu lực, hiệu quả sẽ góp phần giúp HĐND vừa đồng hành cùng chính quyền trong giai đoạn chuyển tiếp, vừa bảo đảm thực hiện tốt chức năng giám sát của cơ quan dân cử.

Từ thực tiễn các hoạt động của HĐND TP. Hải Phòng cho thấy, trong nhiệm kỳ 2021-2026 với nhiều phiên giải trình, chất vấn sôi nổi, hiệu quả và trách nhiệm, Thường trực HĐND thành phố luôn chú trọng đổi mới phương thức điều hành theo hướng ngắn gọn, linh hoạt, dân chủ nhưng quyết liệt, đi thẳng vào vấn đề. Chủ tọa không chỉ điều hành trình tự mà còn định hướng nội dung tranh luận, yêu cầu người trả lời làm rõ trách nhiệm, giải pháp và thời hạn khắc phục; đồng thời chủ động gợi mở, truy vấn lại đối với những nội dung còn chung chung, né tránh.

Cùng với đó, HĐND TP. Hải Phòng cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tư liệu trực quan trong hoạt động giải trình, chất vấn. Đây là kinh nghiệm quan trọng để tăng tính tương tác trực quan và sức thuyết phục tại các phiên họp.

Thay vì chỉ dựa trên báo cáo giấy hoặc số liệu tổng hợp, Thường trực HĐND thành phố yêu cầu các bộ phận chuẩn bị phải khảo sát thực tế, xây dựng video phóng sự, phỏng vấn tại hiện trường... để phục vụ hoạt động giải trình, chất vấn. Đối với nội dung quản lý, sử dụng trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, slide phóng sự hình ảnh về các trụ sở bị bỏ hoang, xuống cấp hoặc cho thuê, liên doanh, liên kết sai mục đích đã giúp đại biểu có thêm cơ sở để truy vấn trực tiếp trách nhiệm của cơ quan quản lý.

Hay trong nội dung chất vấn về các dự án chậm tiến độ, phóng sự ghi nhận thực trạng các dự án hàng chục ha bị bỏ hoang kéo dài kèm theo phỏng vấn từ người dân đã tạo tác động trực quan mạnh mẽ, buộc các cơ quan, đơn vị, địa phương phải nhìn nhận rõ trách nhiệm và cam kết tiến độ xử lý.

Như vậy, việc ứng dụng công nghệ số và tư liệu trực quan giúp tạo ra nét riêng nổi bật trong các phiên họp Thường trực HĐND TP. Hải Phòng, góp phần nâng cao chất lượng tranh luận, hạn chế tình trạng báo cáo chung chung, né tránh trách nhiệm.

Tăng cường theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát

Việc linh hoạt chuyển từ hình thức chất vấn trực tiếp sang chất vấn bằng văn bản cũng được các địa phương tiến hành và cho thấy kết quả tích cực. Đơn cử, trong bối cảnh tỉnh vừa thực hiện sáp nhập, HĐND tỉnh Tây Ninh đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, đồng hành và chia sẻ với UBND tỉnh, các cơ quan chuyên môn. HĐND tỉnh Tây Ninh đã chuyển sang chất vấn bằng văn bản tại kỳ họp thường lệ giữa năm và cuối năm 2025. Cách làm này vừa bảo đảm quyền giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, đại biểu HĐND tỉnh, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh trong giai đoạn chuyển tiếp.

Thay cho giám sát chuyên đề và chất vấn, giải trình, Thường trực HĐND tỉnh Tây Ninh cũng tăng cường theo dõi, chỉ đạo các Ban của HĐND tỉnh giám sát việc UBND tỉnh và các cơ quan liên quan giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri và những vấn đề phát sinh trong thực tiễn một cách kịp thời, hiệu quả.

Theo đó, đã chỉ đạo tiến hành giám sát việc cung cấp thuốc bảo hiểm y tế và vật tư y tế trên địa bàn với nhiều kiến nghị xác đáng với UBND tỉnh Tây Ninh và các ngành để tập trung khắc phục hiệu quả tình trạng thiếu thuốc bảo hiểm y tế và vật tư y tế cục bộ tại một số cơ sở khám, chữa bệnh. Tổ chức khảo sát việc sạt lở xung quanh khu vực Nhà máy điện mặt trời Europlast Long An và khu vực dự án khai thác mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thuộc địa bàn xã Mỹ Quý, có kiến nghị rất cụ thể việc tập trung khắc phục hậu quả sạt lở để bảo đảm an toàn trong khu vực và các vấn đề chung về tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Nhiệm kỳ 2026 - 2031 có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Đây là giai đoạn quyết liệt thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời, tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với HĐND các cấp cao hơn rất nhiều, cả về năng lực quyết định chính sách, năng lực giám sát, năng lực phản ứng chính sách và khả năng đồng hành cùng UBND các cấp trong giải quyết các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Với ý nghĩa quan trọng như vậy, trong phát biểu bế mạc Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đề nghị, giám sát phải thực chất, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm, những vấn đề mà cử tri và nhân dân quan tâm về lĩnh vực đất đai, môi trường, cải cách hành chính, đầu tư công.

Đồng thời, HĐND phải thực hiện tốt công tác tiếp công dân, tiếp xúc cử tri, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, không để tồn đọng kéo dài, phát sinh điểm nóng. Nâng cao hơn nữa chất lượng chất vấn và giải trình, trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương, đơn vị. Kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm. Tăng cường tái giám sát, theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát, quan trọng là phải theo dõi kết quả thực hiện tới đâu, đơn vị nào, cá nhân nào chưa thực hiện kết luận giám sát, gắn giám sát với đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, trách nhiệm công vụ.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, chú trọng bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tạo động lực đổi mới sáng tạo trong bộ máy chính quyền địa phương.