Đưa văn hóa trở thành động lực phát triển

Hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính đồng bộ

Thảo luận tại tổ, các ĐBQH thành phố Hà Nội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời đề nghị rà soát kỹ các quy định để bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Từ thực tiễn quản lý tại cơ sở, ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường đề nghị phân loại rõ các ngành công nghiệp văn hóa, phân định giữa hoạt động sáng tạo nội dung như điện ảnh, âm nhạc, phần mềm số với các lĩnh vực văn hóa ứng dụng như du lịch văn hóa, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ. Việc làm rõ phạm vi từng ngành sẽ tạo thuận lợi cho công tác quản lý, thống kê và xác định đối tượng thụ hưởng chính sách.

Còn ĐBQH Dương Minh Ánh đề nghị rà soát các quy định về đào tạo nhân lực, bảo đảm thống nhất với pháp luật về giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và Luật Nhà giáo. Theo đại biểu, cần làm rõ thẩm quyền ban hành danh mục ngành, nghề đào tạo chuyên sâu, điều kiện để nghệ sĩ, nghệ nhân tham gia giảng dạy, đồng thời đánh giá đầy đủ nguồn lực thực hiện các chính sách hỗ trợ người học.

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Phương Thủy nhấn mạnh yêu cầu xác định đúng những điểm nghẽn cần tháo gỡ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tránh quy định lại những nội dung đã được pháp luật hiện hành điều chỉnh. Các cơ chế mới về nền tảng số, giao dịch và khai thác tài sản trí tuệ cần làm rõ chức năng, giá trị pháp lý, trách nhiệm của các bên, bảo đảm khả thi và không phát sinh thủ tục không cần thiết.

Cùng với hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thiết kế chính sách ưu đãi đầu tư, đất đai và tài chính là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Điểm chung trong các ý kiến là chính sách phải đủ sức thu hút nguồn lực xã hội nhưng có tiêu chí rõ ràng, bảo đảm đúng đối tượng và ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách. Một số đại biểu cho rằng cần phân biệt những dự án thực sự tạo ra sản phẩm, giá trị sáng tạo với các dự án chủ yếu mang tính thương mại, dịch vụ nhưng đăng ký dưới danh nghĩa công nghiệp văn hóa. Tiêu chí ưu đãi cần gắn với hoạt động sáng tạo, sản phẩm văn hóa, tài sản trí tuệ và đóng góp thực chất của dự án; đồng thời có cơ chế đánh giá kết quả thực hiện.

Đối với chính sách đất đai, các đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện sử dụng đất, trách nhiệm duy trì hoạt động văn hóa theo mục tiêu được phê duyệt và cơ chế xử lý khi nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết. Chính sách ưu đãi phải phục vụ phát triển văn hóa thực chất, tránh bị lợi dụng để kinh doanh bất động sản hoặc thương mại.

Dưới góc nhìn từ doanh nghiệp, ĐBQH Lê Hồng Hà cho rằng dự thảo Luật hiện chủ yếu tập trung vào phía cung, như sáng tạo, sản xuất, hạ tầng và tài chính, trong khi phía cầu và khả năng đưa sản phẩm đến người tiêu dùng chưa được quan tâm tương xứng. Đại biểu đề nghị chuyển trọng tâm sang đánh giá kết quả thực tế, thay vì chỉ xác định đối tượng ưu đãi theo địa điểm, tư cách hoặc danh mục sản phẩm.

"Một sự kiện chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi thu hút đông đảo du khách, nhất là khách quốc tế, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu. Thị trường chính là nơi kiểm chứng khách quan nhất hiệu quả của chính sách”, ĐBQH Lê Hồng Hà nhấn mạnh.

Bảo vệ chủ thể sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực

Bên cạnh cơ chế đầu tư và ưu đãi, các đại biểu đề nghị đặt quyền lợi của người sáng tạo ở vị trí trung tâm, bởi đây là lực lượng trực tiếp tạo nên giá trị của công nghiệp văn hóa. ĐBQH Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cho rằng, nếu chỉ chú trọng ưu đãi nhà đầu tư, doanh nghiệp mà chưa quan tâm đúng mức đến quyền lợi của tác giả, nghệ sĩ, nhà thiết kế và những người trực tiếp sáng tạo thì chính sách sẽ thiếu cân bằng. Đại biểu đề nghị tăng cường hỗ trợ bảo hộ, định giá và khai thác tài sản trí tuệ; nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý, giải quyết tranh chấp và bảo đảm minh bạch trong hợp đồng, phân chia lợi ích.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Nguyễn Phương Thủy đề nghị hoàn thiện cơ chế xác minh chủ thể quyền, phạm vi quyền được chuyển nhượng hoặc cấp phép và quy trình xử lý tranh chấp trên sàn giao dịch sản phẩm văn hóa. Việc định giá, sử dụng tài sản trí tuệ trong quan hệ tín dụng cũng cần gắn với xác minh quyền, quản trị rủi ro và khả năng xử lý tài sản, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

Một yêu cầu quan trọng được các đại biểu đặt ra là phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng; trong đó, du lịch là thị trường quan trọng để tiêu thụ sản phẩm và lan tỏa giá trị văn hóa. Các ý kiến cho rằng, công nghiệp văn hóa không phải lĩnh vực riêng của ngành văn hóa mà liên quan đến du lịch, thương mại, tài chính, sở hữu trí tuệ và xuất khẩu. Vì vậy, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành đủ mạnh, phân định rõ vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp, tránh tình trạng chính sách bị chia cắt theo phạm vi quản lý của từng bộ, ngành.

Riêng đối với Hà Nội, các đại biểu đề nghị gắn việc triển khai Luật với các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô, nhất là trong cải tạo, chuyển đổi công năng các nhà máy, cơ sở công nghiệp cũ thành tổ hợp sáng tạo văn hóa. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế sử dụng không gian công cộng, lòng đường, vỉa hè phục vụ phát triển kinh tế đêm và phố đi bộ, bảo đảm an toàn giao thông, trật tự xã hội và quyền chủ động quản lý của chính quyền cơ sở.