Đưa hoạt động giám sát ở cơ sở vào thực chất

Chuyển mạnh từ giám sát theo thời điểm sang tiến độ

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Lê Xuân Tiến cho biết, sau gần một năm hoàn thành sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, hệ thống chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu đi vào nền nếp. Các cấp HĐND đã kiện toàn bộ máy, ban hành nhiều nghị quyết quan trọng nhằm giải quyết các vấn đề cấp bách về phát triển kinh tế, đầu tư công, an sinh xã hội… Dù vậy, trong mô hình mới với áp lực rất lớn, hoạt động giám sát nhìn chung còn đối diện với những khó khăn về chuyên môn, thiếu tính chuyên sâu. Hoạt động chất vấn cơ bản vẫn chỉ dừng ở việc nghe báo cáo, trả lời còn chung chung, chưa đưa ra lộ trình khắc phục cụ thể.

Báo cáo đề dẫn tại hội nghị, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Trần Thị Tuyết Hương cũng nhìn nhận khối lượng công việc của HĐND 2 cấp trong những tháng đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 rất lớn. Tuy nhiên, điều cử tri quan tâm không chỉ ở số lượng các cuộc giám sát đã thực hiện mà quan trọng hơn là vấn đề có được chuyển biến hay không. Do nguồn lực hạn chế trong điều kiện địa bàn rộng, HĐND không thể giám sát dàn trải mà cần đi đúng vào những vấn đề Nhân dân đang quan tâm, đúng nơi thực tiễn đang có vướng mắc.

Trình bày tham luận tại hội nghị, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Văn Giang Nguyễn Văn Tuấn chia sẻ từ khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, địa phương đã triển khai 15 cuộc giám sát chuyên đề. Qua thực tiễn hoạt động, cơ quan dân cử xã xác định việc tổ chức khảo sát nắm tình hình trước khi lập kế hoạch đóng vai trò rất quan trọng nhằm xác định đúng đối tượng có tính đại diện. Cùng với đó, lập đề cương chi tiết hướng đến từng nhóm đối tượng quản lý nhà nước sẽ giúp khâu phân tích nội dung có hệ thống, đi đúng hướng.

Đi sâu vào phương pháp thực hiện, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Văn Giang Nguyễn Văn Tuấn cho rằng, đoàn giám sát cần tiến hành làm việc trực tiếp tại các công trình hoặc dự án. Đây là cơ sở thực tế đặc biệt quan trọng để đối chiếu tính trung thực của các báo cáo; qua đó, nắm bắt được độ chênh lệch giữa văn bản với thực tế. Từ những dữ liệu kiểm chứng này, cơ quan chức năng mới có đủ cơ sở phân tích rõ tồn tại, hạn chế để đưa ra những kiến nghị sát với đời sống.

Chia sẻ từ góc độ giám sát thực hiện các nghị quyết của HĐND, đại diện Thường trực HĐND xã Yên Mỹ kiến nghị cần chuyển mạnh từ giám sát theo thời điểm sang giám sát theo tiến độ. Đối với các chỉ tiêu chủ yếu, việc theo dõi cần được tiến hành định kỳ theo quý, 6 tháng, cả năm nhằm kịp thời phát hiện nguy cơ không đạt từ sớm thay vì chờ đến cuối năm.

Để quản lý hiệu quả khối lượng công việc, đại diện Thường trực HĐND xã Yên Mỹ phát biểu tham luận đề xuất đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động điều hành. Cụ thể, cấp cơ sở có thể xây dựng bảng theo dõi điện tử đối với các chỉ tiêu trong nghị quyết để dễ dàng cập nhật tiến độ định kỳ. Nhờ công cụ số này, Thường trực HĐND cùng các Ban HĐND sẽ chủ động hơn trong việc theo dõi, phân tích số liệu để lựa chọn trúng nội dung cần tập trung giám sát.

Chú trọng triệt để hậu giám sát

Bàn về giai đoạn sau khi ban hành kết luận, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ân Thi Phạm Trường Tam khẳng định: chất lượng hoạt động giám sát phụ thuộc rất lớn vào việc các kiến nghị tạo ra chuyển biến cụ thể trong công tác quản lý, điều hành. Mặc dù vậy, thực tiễn theo dõi sau giám sát có lúc chưa tạo thành một quy trình thống nhất, liên tục. Một số kiến nghị chưa xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành nên khâu đánh giá kết quả gặp nhiều khó khăn.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, Chủ tịch HĐND xã Ân Thi đề xuất giải pháp lập sổ hoặc bảng theo dõi riêng đối với các kiến nghị sau giám sát. Đối với mỗi kiến nghị được ban hành, HĐND cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, nội dung công việc cụ thể. Đặc biệt, những nội dung cần nguồn lực tài chính hoặc phải thực hiện theo lộ trình thì càng cần xác định rõ tiến độ để làm căn cứ đôn đốc thường xuyên.

Đồng tình với quan điểm này, Phó Chủ tịch HĐND xã Như Quỳnh Đỗ Thị Ngà chia sẻ, cần chuyển từ tư duy giám sát xong là kết thúc sang theo dõi đến cùng, giám sát đến kết quả. Việc tái giám sát không nhất thiết phải làm toàn bộ mà nên lựa chọn những nội dung quan trọng, những kiến nghị chậm thực hiện hoặc có tác động trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Trần Quốc Văn yêu cầu Thường trực HĐND cấp xã phải sớm rà soát, phân công rõ trách nhiệm giữa Thường trực, các Ban cũng như đại biểu HĐND. Đồng thời, UBND tỉnh cần chỉ đạo Sở Nội vụ rà soát việc bố trí công chức giúp việc cơ quan dân cử. Ngoài ra, Sở Tài chính phải hướng dẫn hoàn tất việc xử lý tài sản công dôi dư; Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung hướng dẫn chuẩn hóa hồ sơ địa chính sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Về định hướng thời gian tới, Chủ tịch HĐND tỉnh Trần Quốc Văn khẳng định, Thường trực HĐND tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, trao đổi nghiệp vụ với cơ sở. Các cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu biểu mẫu, cách làm chung để cấp xã thuận tiện áp dụng; đồng thời, tổng hợp các vướng mắc phổ biến để kiến nghị Trung ương giải quyết theo thẩm quyền. Song song đó, cấp tỉnh cam kết sẽ tổ chức bồi dưỡng thiết thực về thẩm tra ngân sách, đầu tư công, đất đai, kỹ năng chất vấn nhằm nâng cao toàn diện năng lực cho đội ngũ cán bộ địa phương.