Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi):Tăng mức xử phạt - chế tài đủ sức răn đe, phòng ngừa

Tránh tình trạng “nhờn” luật

Luật Xử lý vi phạm hành chính được Quốc hội ban hành năm 2012 và đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung. Đây là lần sửa đổi, bổ sung toàn diện sau hơn 13 năm thi hành luật và sau 7 lần được sửa đổi, bổ sung bởi các luật khác. Dự thảo luật lần này trình Quốc hội có 128 điều, so với các luật khác, số điều trong dự thảo luật không nhiều, nhưng theo nhận định của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định: “Đây là một trong những luật rất phức tạp, rất khó”!

Có lẽ, sự “phức tạp” và “khó” của luật này, bởi phạm vi điều chỉnh của luật rộng, liên quan đến hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước và tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Do đó, việc sửa đổi luật giải quyết hài hòa nhiều yêu cầu mà thực tiễn đặt ra, các quy định phải bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, phù hợp thực tiễn và khả thi khi triển khai; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý; bảo đảm tính răn đe của chế tài; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đây là quan điểm xuyên suốt của cơ quan soạn thảo trong quá trình xây dựng dự thảo luật.

Sau 13 năm triển khai thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính cho thấy, việc xử lý vi phạm hành chính về cơ bản được thực hiện nghiêm minh, đúng pháp luật, góp phần quan trọng trong việc giữ vững trật tự, kỷ cương quản lý hành chính nhà nước, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Tuy nhiên, qua quá trình tổ chức thực hiện, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập, không còn phù hợp với tình hình thực tiễn, trong đó có mức tiền xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính.

Kinh tế - xã hội nước ta đang có bước phát triển mạnh mẽ, quy mô kinh tế ngày càng mở rộng, thu nhập người dân ngày càng tăng lên. Mức lương cơ sở năm 2012 là 1.050.000 đồng/tháng, đến năm 2025 là 2.340.000 đồng/tháng (gấp 2,2 lần so với năm 2012); thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2012 khoảng 2.000.000 đồng/người/tháng, đến năm 2024 khoảng 7.700.000 đồng/người/tháng (gấp 3,85 lần so với năm 2012). Trong khi đó, các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính về mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính, mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực, mức phạt tiền tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi vi phạm để xác định quyền giải trình, mức tiền phạt được áp dụng quy định về hoãn, miễn, giảm, nộp tiền phạt nhiều lần,... được quy định từ năm 2012, đến nay cần được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, mức sống và thu nhập bình quân của người dân nhằm nâng cao tính phòng ngừa, răn đe, tương xứng với tính chất, mức độ, hậu quả, số lợi bất hợp pháp thu được đối với các hành vi vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực.

Thực tế cho thấy, thời gian qua, vi phạm trong các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, phòng cháy, chữa cháy… không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa đến sức khỏe người dân và lợi ích cộng đồng. Khi lợi ích bất chính thu được lớn hơn nhiều so với tiền phạt, một số cá nhân, tổ chức sẽ sẵn sàng chấp nhận nộp phạt để tiếp tục vi phạm. Khi chế tài không tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, tiền phạt có thể trở thành “chi phí” để đổi lấy lợi ích bất chính, điều này làm suy giảm hiệu quả răn đe, phòng ngừa của pháp luật. Và điều đáng lo ngại hơn, tạo hậu quả “nhờn” luật.

Phù hợp với thực tiễn, tăng hiệu quả phòng ngừa

Tình hình vi phạm hành chính diễn ra ngày càng phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi hơn trên các lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó, xảy ra chủ yếu ở các lĩnh vực như giao thông đường bộ; trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ môi trường; an toàn thực phẩm; kinh doanh; đất đai; xây dựng. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh mức phạt tiền tối đa theo hướng phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, bảo đảm tương xứng với lợi ích bất chính có thể thu được và điều kiện kinh tế – xã hội hiện nay. Do đó, việc nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, và tổ chức như dự thảo luật là cần thiết nhằm theo kịp yêu cầu thực tiễn, tăng sức phòng ngừa, răn đe, nhằm tạo dư địa pháp lý để thiết kế chế tài phù hợp hơn với từng lĩnh vực. Quy định mới này của dự thảo Luật đã nhận được sự ủng hộ, đồng tình cao của dư luận và cử tri.

Sức răn đe của chế tài hành chính không chỉ phụ thuộc vào số tiền phạt, nhưng mức phạt vẫn là một trong các yếu tố quan trọng có sức mạnh phòng ngừa và răn đe hiệu quả. Một chế tài sẽ có tác dụng phòng ngừa khi chủ thể nhận thức rõ rằng lợi ích thu được từ hành vi vi phạm không đủ bù đắp những hậu quả pháp lý và kinh tế mà hành vi đó gây ra. Như vậy, việc nâng mức tiền phạt tối đa như dự thảo luật không chỉ nhằm mục đích răn đe mà còn ở hiệu quả phòng ngừa các hành vi vi phạm hành chính có thể xảy ra.

Tuy nhiên, để hạn chế vi phạm hành chính xảy ra, việc nâng mức phạt cần được đặt trong tổng thể các giải pháp tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước. Do đó, cùng với hoàn thiện quy định về chế tài, cần nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra theo đúng thẩm quyền. Cùng với đó, tăng cường ứng dụng công nghệ trong phát hiện vi phạm; minh bạch hóa quy trình xử lý và bảo đảm quyết định xử phạt được thi hành nghiêm minh.

Khi mức phạt đủ sức răn đe, quyết định xử phạt, khắc phục hậu quả được thực thi nghiêm, tạo được sự chuyển biến tích cực trong ý thức tuân thủ của mỗi cá nhân, tổ chức, thì pháp luật mới thực sự đi vào cuộc sống. Đây cũng là nền tảng để phòng ngừa vi phạm, bảo vệ lợi ích cộng đồng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh. Đây là điều mà cử tri và nhân dân mong muốn dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) sớm được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này để giữ gìn kỷ luật kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.