Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất):Vừa điều hành linh hoạt vừa giữ vững kỷ luật tài khóa

Luật hóa định mức tối thiểu cho chi hoạt động ngoài lương

Tại phiên thảo luận tổ vừa qua, các ĐBQH cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước trên cơ sở hợp nhất với Luật Đầu tư công như đề xuất của Chính phủ. ĐBQH Phùng Khánh Tài (Khánh Hòa) đánh giá việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước với các quy định của Luật Đầu tư công là hợp lý và cần thiết, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, gắn kết chặt chẽ giữa khả năng cân đối nguồn lực ngân sách với việc quyết định và bố trí nguồn vốn đầu tư công, khắc phục được những bất cập, chồng chéo trong quy định và tổ chức thực hiện thời gian vừa qua. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn ngân sách nhà nước.

ĐBQH Thái Thị Thu Hường (Hưng Yên) nhận thấy, Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất trên cơ sở kế thừa và phát huy việc phân cấp, phân quyền tại Luật Ngân sách nhà nước số 83 và Luật Đầu tư công số 58 đã tăng cường phân cấp cho Chính phủ, UBND các cấp trong việc chủ động triển khai điều hành ngân sách trong phạm vi được Quốc hội và HĐND các cấp quyết định; bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn của các đơn vị và địa phương.

“Điều nhận thấy rõ nhất là quy định tại điểm b khoản 1 Điều 69 của Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất đã cho phép Chính phủ và UBND các cấp thực hiện phân bổ nguồn vượt dự toán được Quốc hội, HĐND quyết định; Chính phủ, UBND các cấp ngay khi trong năm có nguồn vượt thu mà không phải chờ đến thời điểm kết thúc năm ngân sách là 31/12”, đại biểu Thái Thị Thu Hường nhấn mạnh.

Quan tâm đến phân quyền cho cấp xã, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho rằng, dự thảo Luật cần bảo đảm quyền quyết định thực chất của HĐND cấp xã trong phân bổ ngân sách. Theo đại biểu, nếu tỉnh giao chi tiết quá nhiều nội dung, từ định mức đến từng dự án đầu tư, cấp xã có thể chỉ phân bổ lại theo quyết định của tỉnh. Khi cần điều chỉnh để phù hợp thực tế, địa phương lại phải báo cáo cấp tỉnh, khiến việc xử lý công việc thuộc thẩm quyền bị động và chậm.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị nên dành cho cấp xã quyền tự quyết đối với phần ngân sách không cần cấp trên giao chi tiết; ưu tiên để lại nguồn thu phục vụ nhiệm vụ tại địa bàn; đồng thời điều chỉnh quy trình giao dự toán để cấp xã có thể linh hoạt hơn. Đại biểu cũng nêu tình trạng nhiều xã ở Quảng Trị tiếp nhận thêm nhiệm vụ, thẩm quyền từ cấp huyện nhưng có nguồn thu thấp, khiến khoảng cách giữa khối lượng công việc và khả năng thực hiện ngày càng rõ.

Về chi thường xuyên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng, mức sàn hiện có chưa bảo đảm kinh phí tối thiểu đến từng cơ quan, đơn vị và cấp xã. Định mức chi hoạt động theo biên chế giữa một số nơi chênh lệch gấp 3 - 4 lần; có nơi còn gộp kinh phí hoạt động, khoản chi đặc thù và chế độ do cấp trên ban hành vào một mức khoán chung.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị, cần luật hóa định mức tối thiểu cho chi hoạt động ngoài lương, tính đến biên chế và loại đơn vị hành chính; không gộp các khoản chi đặc thù vào định mức chung. Việc phân bổ cũng phải gắn với nhiệm vụ, không giao khoán khi chưa tính đủ kinh phí; nếu địa phương đã sử dụng dự phòng, tăng thu và tiết kiệm chi mà vẫn thiếu, cần có cơ chế báo cáo để được bổ sung nguồn lực.

Tránh lập dự toán thu thấp để tạo dư địa trong điều hành

Dẫn quan điểm tại Báo cáo thẩm tra về kỷ luật niên độ ngân sách và chuyển nguồn (Điều 86, Điều 69 và khoản 15 Điều 4), ĐBQH Nguyễn Duy Minh (TP. Đà Nẵng) cho biết, Báo cáo đã nêu những con số đáng suy nghĩ: số chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 khoảng 1,44 triệu tỷ đồng, bằng 67% số thực chi ngân sách năm 2024. Năm 2015, tỷ lệ này chỉ khoảng 15,7% tổng chi. "Nguồn lực nằm chờ lớn như vậy, trong khi mỗi năm ngân sách vẫn phải vay với quy mô rất lớn", đại biểu nhận xét.

Thống nhất với quan điểm của cơ quan thẩm tra, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị, cần xem xét bỏ khái niệm “dự toán chi còn lại của cấp ngân sách” tại khoản 15 Điều 4 và các quy định cho phân bổ khoản này. Khái niệm này mâu thuẫn với nguyên tắc ngay tại khoản 3 Điều 86 là hết năm, dự toán chưa chi phải hủy bỏ.

Bên cạnh đó, thiết kế lại khoản 3, 4 và 5 Điều 86 thành một danh mục các trường hợp được chuyển nguồn, có cùng thời hạn sử dụng, hết hạn thì hủy dự toán. Điểm đ khoản 6 yêu cầu người có thẩm quyền “cam kết giải ngân toàn bộ số vốn được chuyển nguồn”. Cho rằng, cam kết không gắn với chế tài thì khó thực chất, đại biểu đề nghị cần quy định thành trách nhiệm giải trình về kết quả giải ngân, có báo cáo HĐND cùng cấp.

Đại biểu cũng đề nghị, việc phân bổ số vượt thu ngay trong năm tại điểm b khoản 1 Điều 69 dự thảo Luật chỉ nên thực hiện khi số tăng thu đã chắc chắn, sau khi bảo đảm nguồn cải cách tiền lương và trả nợ. Có như vậy mới tránh được tâm lý lập dự toán thu thấp để tạo dư địa trong điều hành.

Cũng quan tâm đến khoản 3 Điều 86 dự thảo Luật, đại biểu Thái Thị Thu Hường đề nghị, điểm b khoản 3 điều này nên giữ nguyên như Luật Ngân sách nhà nước số 83 về nguồn thu chuyển nguồn. Đó là, nguồn thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản có tính chất theo lương theo tiền lương, nguồn thực hiện các chính sách an sinh xã hội.

Tại dự thảo Luật đã bỏ nội dung “nguồn thực hiện các chính sách an sinh xã hội” với lý do là nhiều chính sách an sinh xã hội thì không tính theo lương cơ sở như chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo và phải bảo đảm kinh phí thực hiện ngay trong năm sau. Do đó, đại biểu Thái Thị Thu Hường đề nghị giữ nguyên như Luật ngân sách hiện hành để kịp thời có nguồn lực thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách cho các đối tượng theo quy định.

Theo các ĐBQH, Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cần bảo đảm đồng thời hai yêu cầu: điều hành linh hoạt và giữ vững kỷ luật tài khóa. Linh hoạt đến đâu thì điều kiện và trách nhiệm giải trình phải rõ đến đó; phân cấp đến đâu thì nguồn lực cũng phải đi theo đến đó.