Dữ liệu thực tế - cơ sở nâng tầm hiệu lực giám sát
Thu thập dữ liệu thực tế là bước kiểm chứng có ý nghĩa quan trọng trong chu trình giám sát của HĐND. Việc trực tiếp khảo sát thực tế, thu thập các minh chứng độc lập giúp cơ quan dân cử thoát khỏi sự phụ thuộc vào các báo cáo. Từ nguồn dữ liệu này, các Đoàn giám sát có cơ sở đưa ra những đánh giá khách quan, xác định chính xác nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế và đề xuất kiến nghị sát thực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước tại địa phương.
Dữ liệu càng cụ thể, kiến nghị giám sát càng chính xác
Trong hoạt động giám sát của cơ quan dân cử, công tác thu thập dữ liệu thực tế đóng vai trò như một “màng lọc” thông tin, giúp đối chiếu kết quả thực hiện trong các báo cáo phục vụ giám sát và thực tế. Nội dung này đã được cụ thể hóa tại Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND cũng như Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (có hiệu lực từ ngày 1/3/2026). Theo đó, đặt trọng tâm vào việc đổi mới phương pháp, các đoàn giám sát phải tăng cường khảo sát thực địa, thiết lập nguyên tắc đánh giá sự việc phải dựa trên bằng chứng và thông tin đa chiều.
Trên thực tế, các báo cáo do cơ quan quản lý nhà nước cung cấp thường có xu hướng tập trung vào thành tích, trình bày các số liệu đã được “làm mịn” hoặc viện dẫn nguyên nhân khách quan để giải trình cho những tồn tại, hạn chế. Nếu chỉ tiếp nhận thông tin từ nguồn tài liệu này, chủ thể giám sát rất dễ đánh giá vấn đề thiếu thực tiễn. Việc khảo sát thực tế để thu thập dữ liệu “sống” giúp chủ thể giám sát nhìn nhận bức tranh toàn cảnh chân thực nhất, từ đó chỉ rõ những “khoảng trống” trong tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật.
Có thể lấy ví dụ trong hoạt động giám sát lĩnh vực giải ngân vốn đầu tư công. Trên văn bản báo cáo, một dự án xây dựng hạ tầng giao thông có thể được thống kê đạt tỷ lệ giải ngân lên tới 70% và "cơ bản đáp ứng tiến độ". Tuy nhiên, khi đoàn giám sát trực tiếp xuống hiện trường, dữ liệu thu thập được lại cho thấy công trường vắng bóng công nhân, máy móc và phần lớn số tiền giải ngân thực chất chỉ là khoản tạm ứng hợp đồng cho nhà thầu hoặc chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng đang ở kho bạc... sẽ ngay lập tức phản hồi lại những con số báo cáo. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để chủ thể giám sát yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát phải nhìn thẳng vào tình hình tiến độ thi công cũng như những hạn chế trong quản lý dự án.
Những dữ liệu thực tiễn sắc bén, có tính xác thực cao như trên chính là công cụ hữu hiệu để chủ thể giám sát đi đến cùng sự việc. Đây cũng là “nguồn” quan trọng hoàn thiện báo cáo kết quả giám sát. Một báo cáo kết quả giám sát chỉ thực sự có sức nặng khi được kiến tạo từ những căn cứ vững chắc, chỉ rõ nguyên nhân, trách nhiệm. Dữ liệu thực tế càng cụ thể, độ chính xác càng cao thì các kiến nghị đưa ra càng “đúng và trúng”, giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát xác định rõ giải pháp, lộ trình khắc phục.
Đa dạng hóa phương pháp tiếp cận, xử lý thông tin
Để công tác thu thập dữ liệu đạt hiệu quả chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, cần linh hoạt áp dụng nhiều phương pháp tiếp cận khác nhau trong quá trình đi cơ sở, bao gồm: khảo sát ngẫu nhiên không báo trước; trao đổi, nắm bắt ngay từ các cuộc trò chuyện, tìm hiểu với người dân hoặc phát phiếu khảo sát độc lập…
Một ví dụ khác thể hiện rõ tầm quan trọng của phương pháp khảo sát độc lập là trong giám sát công tác cải cách hành chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Báo cáo của bộ phận thực thi nhiệm vụ có thể đưa ra con số tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt trên 95%, mức độ hài lòng của công dân ở mức rất cao. Tuy nhiên, thông qua việc thăm dò ẩn danh hoặc trực tiếp phỏng vấn những người dân đang chờ đợi tại trụ sở, dữ liệu thu về có thể phản ánh một thực tế khác. Các dữ liệu “sống” này giúp đoàn giám sát xác định đúng thực tế và sẽ phục vụ hiệu quả cho buổi làm việc trực tiếp với cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.
Bên cạnh các phương pháp thực địa, kỹ năng phân tích và đối chiếu thông tin của thành viên đoàn giám sát cũng giữ vai trò rất quan trọng. Dữ liệu thực tế không chỉ ở thực địa mà còn nằm rải rác trong các hồ sơ lưu trữ, biên bản kiểm tra chuyên ngành hay kết luận của cơ quan thanh tra, kiểm toán… Đối với các chuyên đề phức tạp, việc đối chiếu giữa các hồ sơ, tài liệu, báo cáo sẽ giúp phát hiện ra những dữ liệu, số liệu thiếu "ăn khớp". Trong các trường hợp nội dung cần đối chứng thuộc lĩnh vực không thuộc sở trường của thành viên đoàn giám sát, việc huy động các chuyên gia, người am hiểu sâu tham gia cùng sẽ giúp xác định bản chất vấn đề chính xác, khách quan nhất.
Cuối cùng, công tác thu thập dữ liệu chỉ hoàn thiện khi khối lượng thông tin ghi nhận từ thực tế được xử lý và tổng hợp một cách khoa học. Các con số đối chứng, hình ảnh thực tế và ý kiến khảo sát được cần hệ thống hóa, phân loại theo từng nhóm vấn đề và gắn kết chặt chẽ với các quy định pháp luật. Quá trình chuyển hóa dữ liệu thô thành những luận cứ pháp lý vững chắc sẽ cung cấp cho Đoàn giám sát một hệ thống lập luận sắc bén. Qua đó, ban hành những quyết sách chất lượng, góp phần duy trì kỷ luật, kỷ cương trong công tác điều hành và nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định của pháp luật trong thực tế.
