Dư địa từ cải cách thể chế là vô hạn

Theo số liệu thống kê, hiện đã có hơn 45.000 văn bản quy phạm pháp luật được rà soát, trong đó có hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ. Đây là nỗ lực rất lớn của Chính phủ, tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là phải chỉ ra được các điểm nghẽn có tính hệ thống, liên ngành đang cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, cần nêu rõ vấn đề, nội dung đã thống nhất được phương án xử lý; những vấn đề còn ý kiến khác nhau.

Đặc biệt, phải xác định rõ những khoảng trống pháp lý, các chủ trương, đường lối của Đảng chưa được thể chế hóa đầy đủ trong các văn bản hoặc chưa được điều chỉnh. Bởi như thừa nhận của đại diện Cục Kiểm tra văn bản và tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp, đây là những vấn đề đã được nhấn mạnh trong quá trình tổng rà soát nhưng qua cách tiếp cận cho thấy việc rà soát mới chủ yếu được thực hiện ở góc độ từng bộ, ngành, từng văn bản, chưa có tính hệ thống. Điều này có thể dẫn đến tình trạng xử lý văn bản này nhưng lại vướng ở văn bản khác, gây lúng túng trong quá trình thiết kế chính sách.

Nhận định này là thỏa đáng bởi như ý kiến của một đại biểu Quốc hội, nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Và để thực hiện được mục tiêu, vị đại biểu Quốc hội này cho rằng, phải chuyển tư duy từ sửa từng quy định sang xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật. Kết quả của việc rà soát phải được đánh giá qua khả năng giải quyết những vướng mắc thực tế chứ không phải là số lượng văn bản đã được rà soát hay số lượng quy định đã được sửa đổi.

Thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh không xuất phát từ một điều luật đơn lẻ mà thường nằm trong mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của một quy trình. Cho nên, khi thực hiện rà soát phải theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến việc huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Đồng thời, với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ các quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

Ở góc độ gần hơn, một đại biểu Quốc hội nêu vấn đề: tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét hơn 40 dự án luật, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn lớn. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực, thủ tục hành chính tại một số lĩnh vực. Do đó, Chính phủ cần tiếp tục rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, nhất là các văn bản hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết nhằm cắt giảm triệt để các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chồng chéo và còn nhiều mâu thuẫn. Và điều quan trọng hơn đó là luật đã ban hành phải bảo đảm điều kiện nền tảng là sự ổn định và tiên liệu được như tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị: chính sách phải được đánh giá tác động thực chất, có lộ trình chuyển tiếp, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp…

Như ý kiến của một đại biểu Quốc hội thì nguồn lực vật chất hữu hạn, song dư địa từ cải cách thể chế là vô hạn. Cho nên, lập pháp không phải là đặt rào kiểm soát để cơ quan quản lý an toàn mà chính là hành động kiến tạo lòng tin, mở đại lộ cho sức sáng tạo. Chỉ có như vậy, mục tiêu mà Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật đặt ra là đến năm 2030 có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, khả thi, vừa tháo gỡ vướng mắc vừa mở đường kiến tạo phát triển mới trở thành hiện thực.