Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi): Đề xuất giao cấp xã quyết định đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện bắt buộc

Quản lý chặt chẽ đối tượng phải đưa đi cai nghiện bắt buộc

Sau 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã nhận diện rõ những hạn chế, bất cập; cùng với tình hình vi phạm hành chính, sự phát triển của kinh tế - xã hội hiện nay đã đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Ngày 8/9/2026, Chính phủ có Tờ trình số 665/TTr-CP trình Quốc hội về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Dự án Luật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các ĐBQH hoạt động chuyên trách cho ý kiến. Trên cơ sở ý kiến của các cơ quan, đại biểu nêu trên, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật và có Tờ trình số 879/TTr-CP ngày 10/10/2026 trình Quốc hội về dự án Luật.

Dự thảo Luật hiện tại đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó, nội dung được nhiều ĐBQH quan tâm là việc chuyển thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã.

Cơ quan soạn thảo cho biết, tính đến ngày 14/01/2026, toàn quốc có tổng số người sử dụng trái phép chất ma tuý và người nghiện ma túy là 145.461 người. Trong đó, số ngoài xã hội là 87.946 người; số trong trại tạm giam, nhà tạm giữ là 10.714 người; số trong cơ sở cai nghiện là 46.801 người.

Những người nghiện ma túy thường liên quan đến các tội phạm có tính chất nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Trước tình hình đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã quy định bổ sung Tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256a). Thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy, những người trên 18 tuổi nghiện ma túy cần phải đưa đi cai nghiện bắt buộc chiếm tỷ lệ rất lớn trong số người nghiện ma túy và người sử dụng trái phép chất ma túy.

Hiện tại, việc xác định tình trạng nghiện ma túy, lập hồ sơ để đưa đi cai nghiện bắt buộc do Công an cấp xã thực hiện, thời gian tạm giữ người theo thủ tục hành chính để xác định tình trạng nghiện tối đa là 05 ngày. Sau đó, hồ sơ được chuyển cho Tòa án nhân dân khu vực xem xét, quyết định áp dụng trong thời hạn tối đa 20 ngày.

Trong thời gian chờ Tòa án ra quyết định, không có cơ chế quản lý các đối tượng đã xác định tình trạng nghiện dẫn tới tình trạng đối tượng bỏ trốn khỏi nơi cư trú, phạm tội. Bên cạnh đó, việc Công an cấp xã (cơ quan hành chính) trực tiếp quản lý đối tượng, địa bàn, lập hồ sơ đề nghị áp dụng nhưng Tòa án nhân dân khu vực (cơ quan tư pháp) có thẩm quyền quyết định áp dụng làm phát sinh thêm khâu trung gian, kéo dài thời gian xử lý.

Bởi vậy, để quản lý chặt chẽ đối tượng phải đưa đi cai nghiện bắt buộc, phòng ngừa, ngăn chặn, kéo giảm tội phạm, xây dựng xã hội không ma túy thì việc chuyển thẩm quyền đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã nhằm tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, phù hợp với tình hình thực tiễn phòng, chống tội phạm ở Việt Nam, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu trong các nghị quyết của Đảng.

Phát huy vai trò, trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc bảo vệ an ninh, trật tự

Đối với biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ quan soạn thảo cho biết, thủ tục áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc tương tự như biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc. Biện pháp này được áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm. Các đối tượng này có nguy cơ cao tiếp tục vi phạm pháp luật, phạm tội, cần thiết phải nhanh chóng đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc.

Nếu thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp này tiếp tục giao cho Tòa án nhân dân khu vực sẽ dẫn đến những điểm nghẽn pháp lý, gây khó khăn trong việc phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, quản lý, giáo dục đối tượng (trong năm 2025, toàn quốc mới chỉ có 349 đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc).

Trước thực tiễn đó, việc chuyển thẩm quyền này nhằm cắt giảm trình tự, thủ tục, thời gian chuyển hồ sơ, xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; kịp thời đưa người nghiện ma túy, người vi phạm pháp luật vào cơ sở cai nghiện ma túy công lập, cơ sở giáo dục bắt buộc để cai nghiện ma túy, lao động, học văn hóa, học nghề.

Đồng thời, giúp quản lý chặt chẽ người nghiện ma túy, người vi phạm pháp luật trong thời gian chờ xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp này. Hạn chế tình trạng họ bỏ trốn; phòng ngừa nguy cơ họ tiếp tục vi phạm pháp luật hoặc phạm tội trong thời gian này.

Quy định này cũng bảo đảm phù hợp với chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền cấp xã sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; giảm tải nhiệm vụ cho Tòa án nhân dân khu vực. Mặt khác, góp phần phát huy vai trò, trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc trực tiếp bảo vệ an ninh, trật tự, đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật và quản lý công dân ở địa phương; góp phần xây dựng xã hội không ma túy, thực hiện thắng lợi các mục tiêu trong các nghị quyết của Đảng.

Việc tổ chức thực hiện, theo cơ quan soạn thảo, sẽ được đặt trong tổng thể phương án bố trí, kiện toàn tổ chức bộ máy, nhân lực và nguồn lực theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra, giám sát và cơ chế phối hợp giữa cấp xã với các cơ quan cấp tỉnh.