Dư âm Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát:Theo đến cùng để giám sát tạo chuyển biến thực chất

Đi thẳng vào những “điểm nghẽn” thực tiễn

Theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa luôn bám sát chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời, căn cứ tình hình thực tế của địa phương, kiến nghị của cử tri và những vấn đề nhân dân quan tâm để lựa chọn nội dung giám sát có trọng tâm, trọng điểm.

Bước vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đất nước đồng thời triển khai nhiều chủ trương cải cách và đột phá lớn, đòi hỏi hoạt động giám sát cũng phải được đổi mới, không chỉ bám sát những vấn đề lớn của đất nước mà còn phải đi sâu nhận diện, tháo gỡ những điểm nghẽn đang phát sinh tại từng địa phương.

Đối với Thanh Hóa, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt ra mục tiêu đưa tỉnh nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước, trở thành một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc. Mục tiêu đó cũng đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ rất rõ đối với hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh. Đó là, giám sát vừa phải bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm túc, hiệu quả, vừa góp phần tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển. Giám sát phải kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, nhưng đồng thời phải hướng tới phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của địa phương.

Trên cơ sở yêu cầu phát triển đất nước và thực tiễn của tỉnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa xác định giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương là trục xuyên suốt trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, tập trung vào bốn định hướng trọng tâm. Trước hết là giám sát việc thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực quản trị địa phương

Cùng với đó, Đoàn sẽ chú trọng giám sát việc hiện thực hóa các động lực tăng trưởng mới của đất nước và của tỉnh; quản lý, sử dụng các nguồn lực phát triển, nhất là đất đai, ngân sách, tài sản công, đầu tư công, tài nguyên và các nguồn lực xã hội. Đồng thời, giám sát để bảo đảm phát triển nhanh nhưng phải bền vững và bao trùm.

Lấy chuyển biến sau giám sát làm thước đo hiệu quả

Để thực hiện hiệu quả các định hướng trên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa cho rằng, trước hết cần tiếp tục đổi mới tư duy giám sát theo hướng thiết thực, đúng thẩm quyền và gắn chặt với yêu cầu nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật. Mỗi chuyên đề giám sát cần hướng tới ba yêu cầu cơ bản: đánh giá đúng việc chấp hành pháp luật; làm rõ hiệu quả của chính sách trong thực tiễn; kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng chuẩn bị giám sát, coi dữ liệu và bằng chứng thực tiễn là nền tảng. Trong kỷ nguyên số, việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, tăng cường ứng dụng công nghệ số để phân tích, đối chiếu và kiểm chứng thông tin là yêu cầu cần thiết, đặc biệt đối với những lĩnh vực phức tạp như đất đai, đầu tư công, tài sản công, ngân sách, môi trường, khiếu nại và tố cáo.

Tuy nhiên, khâu có ý nghĩa quyết định hiệu quả hoạt động giám sát vẫn là nâng cao chất lượng kiến nghị và theo dõi việc thực hiện kiến nghị sau giám sát. Bởi, một kiến nghị giám sát không được theo dõi đến cùng sẽ làm giảm hiệu lực của giám sát; một kết luận giám sát không tạo ra chuyển biến thực chất sẽ làm giảm niềm tin của cử tri. Bởi vậy, theo dõi sau giám sát phải được coi là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả giám sát.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, đúng chức năng, đúng thẩm quyền giữa các chủ thể giám sát và kiểm soát quyền lực. Tăng cường phối hợp nhưng không chồng chéo giữa Đoàn ĐBQH với các cơ quan của Quốc hội, HĐND, Mặt trận Tổ quốc, thanh tra, kiểm toán, cơ quan kiểm tra của Đảng và cơ quan tư pháp. Trọng tâm là chia sẻ thông tin, lựa chọn nội dung, kế thừa kết quả và theo dõi kiến nghị, đồng thời bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền.

Từ thực tiễn hoạt động giám sát tại Thanh Hóa, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc và giám sát lại việc thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát; quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong trường hợp chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không thực hiện kiến nghị.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn ĐBQH và HĐND; từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong thu thập, xử lý, phân tích thông tin.

Năng lực của chủ thể giám sát, trước hết là năng lực của từng đại biểu Quốc hội cũng cần tiếp tục được nâng cao. Công tác bồi dưỡng kỹ năng giám sát phải được thực hiện thực chất, nhất là đối với đại biểu mới, đại biểu hoạt động kiêm nhiệm và đội ngũ làm công tác tham mưu. Đồng thời, cần có cơ chế huy động hiệu quả sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp trong những lĩnh vực chuyên sâu như đất đai, tài chính công, ngân sách, môi trường, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, năng lượng, y tế và giáo dục.