Đổi mới quản lý bưu chính, đo lường trong kỷ nguyên số
Trước những thay đổi mạnh mẽ của công nghệ và phương thức kinh doanh, hoạt động bưu chính, đo lường cần được đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phục vụ tốt hơn người dân.
Sáng 11/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị truyền thông chính sách với dự án Luật Bưu Chính (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lương. Hội nghị nhằm tạo diễn đàn lắng nghe góp ý, chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp.
Phát biểu tại hội nghị, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Như Quỳnh cho biết, Luật Bưu chính (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường đều có tác động trực tiếp đến đời sống người dân, từ nhu cầu mua sắm trực tuyến, giao nhận hàng hóa đến mua bán vàng, sử dụng xăng dầu.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, hoạt động bưu chính trên các sàn thương mại điện tử ngày càng sôi động. Cùng với đó, yêu cầu phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về bưu chính và đo lường đặt ra nhu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính, tăng thẩm quyền cho địa phương, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.
Đại diện cơ quan soạn thảo cho biết, hai dự án luật đã trải qua các vòng thẩm tra tại Quốc hội với sự đồng thuận cao. Dự kiến, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai vào tháng 10/2026. Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến phản biện của chuyên gia, nhà khoa học và báo chí để hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Bưu chính chuyển mình thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số
Đại diện Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Văn Chung cho biết, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh về quy mô và cơ cấu. Năm 2025, toàn thị trường xử lý khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, gấp 12 lần năm 2010. Nếu trước đây thư chiếm khoảng 90% sản lượng, thì nay 95% là gói, kiện hàng hóa. Bình quân mỗi ngày có khoảng 11,2 triệu bưu gửi được chấp nhận, chia chọn hoặc phát.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử khiến bưu chính trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng. Khi mạng bưu chính bị gián đoạn, không chỉ doanh nghiệp chuyển phát mà người bán, sàn thương mại điện tử và người tiêu dùng đều chịu tác động trực tiếp.
Một điểm mới quan trọng của dự thảo Luật Bưu chính là lần đầu tiên xác định bưu chính là hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số. Dịch vụ bưu chính phổ cập cũng được mở rộng từ thư sang gói, kiện hàng hóa, bảo đảm người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Cùng với đó, dự thảo đề xuất đổi mới căn bản phương thức quản lý nhà nước, chuyển từ cấp phép theo hướng “tiền kiểm” sang đăng ký công khai và “hậu kiểm”. Doanh nghiệp tự đăng ký mô hình, phạm vi hoạt động và các biện pháp bảo đảm; cơ quan quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro để kiểm tra, giám sát, qua đó đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho dòng lưu chuyển hàng hóa.
Trước thực tế hàng tỷ bưu gửi được xử lý mỗi năm, dự thảo cũng tăng yêu cầu về định danh, truy vết trong suốt quá trình vận chuyển. Khi bưu gửi đi qua nhiều khâu, từ kho, trung tâm chia chọn đến đơn vị giao nhận, trách nhiệm của từng doanh nghiệp và dữ liệu làm căn cứ bồi thường cho người sử dụng sẽ được xác định rõ. Dự thảo đồng thời làm rõ ranh giới giữa hoạt động bưu chính và vận tải, hạn chế chồng chéo trong quản lý.
Đổi mới đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Nhấn mạnh đo lường gắn chặt với đời sống hằng ngày, Trưởng ban Đo lường thuộc Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Quý Giàu dẫn chứng, từ cân rau, thịt ở chợ, mua xăng, đến đồng hồ điện, nước hay cân hàng hóa để tính cước bưu chính, đều liên quan trực tiếp đến hoạt động đo lường.
Theo ông Trần Quý Giàu, Luật Đo lường hiện hành đã 15 năm, trong khi phương thức quản lý, hoạt động sản xuất, kinh doanh và hành vi tiêu dùng đã thay đổi mạnh dưới tác động của công nghệ. Đặc biệt, thương mại điện tử, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm gia tăng nhu cầu đo lường trong đóng gói, vận chuyển hàng hóa, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về phát triển bền vững và kinh tế xanh.
Một trong những điểm đột phá của dự án Luật là chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Thay vì đặt nặng thủ tục hành chính trước khi phương tiện đo được đưa vào sử dụng, dự thảo tăng trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và vai trò giám sát của cơ quan quản lý trong quá trình lưu thông. Mục tiêu là giảm rào cản hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, minh bạch và quyền lợi người tiêu dùng.
Dự thảo đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho địa phương trong kiểm tra, giám sát đo lường. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp công tác quản lý sát thực tế hơn tại các chợ, trạm xăng và điểm cung cấp dịch vụ công ích. Cơ quan soạn thảo đang tiếp tục lấy ý kiến các địa phương, trong đó có TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, nhằm khắc phục những bất cập sau 15 năm thực thi pháp luật về đo lường.
Theo định hướng, Luật Đo lường (sửa đổi) sẽ cùng Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa tạo thành “kiềng ba chân”, góp phần hoàn thiện hạ tầng chất lượng quốc gia.
