Đổi mới giám sát, khắc phục triệt để nợ văn bản quy định chi tiết

Nhiều văn bản quy định chi tiết ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành của luật

Trong thời gian qua, hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục được quan tâm, chú trọng thực hiện. Ngay sau khi sáp nhật, hợp nhất, thành lập mới, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục thực hiện nền nếp hoạt động giám sát VBQPPL, đã tiến hành giám sát đối với 602 văn bản; trong đó, nhiều cơ quan đã tiến hành giám sát khối lượng lớn văn bản, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác ban hành VBQPPL.

Kết quả giám sát cho thấy, các văn bản được ban hành trong năm 2025 cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, hình thức và căn cứ pháp lý theo quy định, đến nay chưa phát hiện sai sót, vi phạm về trình tự, thủ tục.

Tuy nhiên, trước yêu cầu triển khai 352 văn bản quy định chi tiết để cụ thể hóa luật, pháp lệnh, nghị quyết, áp lực đối với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan liên quan là rất lớn. Do vậy, dù đã có nhiều nỗ lực, tình trạng chậm ban hành và nợ đọng văn bản quy định chi tiết vẫn còn diễn ra.

Theo tổng hợp giám sát, có 173 văn bản được ban hành chậm so với thời điểm có hiệu lực thi hành của luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó, một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm. Đáng chú ý, còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành. Đáng lưu ý, nhiều Luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, khối lượng công việc xây dựng pháp luật trong năm 2025 rất lớn, Quốc hội đã thông qua nhiều luật. Do đó, số lượng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành rất nhiều; cộng với số lượng tồn đọng trước đó chưa ban hành, nên khối lượng công việc càng gia tăng.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, năm 2026 khối lượng công việc sẽ còn lớn hơn nữa. Số liệu thực tế cho thấy, trong năm 2025, Quốc hội ban hành 89 luật, nhưng chỉ có 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025. “Phần lớn các luật ban hành trong năm 2025 sẽ bắt đầu có hiệu lực và cần văn bản hướng dẫn trong năm 2026. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn công tác giám sát VBQPPL”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Giám sát phải tiến hành thường xuyên, liên tục

Thực hiện giám sát việc ban hành VBQPPL không chỉ là một trong những nhiệm vụ cần tập trung trong năm 2026. Bởi, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội đã nhiều lần nhấn mạnh: Giám sát việc ban hành VBQPPL ngày càng có ý nghĩa quan trọng, phải là công việc thường xuyên, liên tục của các cơ quan của Quốc hội và cơ quan dân cử các cấp.

Mặt khác, công tác giám sát việc ban hành VBQPPL của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong năm 2026 sẽ thực hiện theo Nghị quyết số 115/2025/UBTVQH15 hướng dẫn Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND về giám sát VBQPPL, với yêu cầu cao hơn, chế độ báo cáo chặt chẽ hơn. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết luận, từ quý tới sẽ thực hiện báo cáo hàng tháng, không chỉ về công tác dân nguyện mà cả giám sát việc ban hành VBQPPL.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, đồng thời đẩy mạnh hoạt động giải trình tại Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội. “Nếu bộ, ngành nào chậm ban hành văn bản quy định chi tiết, các Ủy ban nên mời lên giải trình để làm rõ trách nhiệm, nguyên nhân”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phân tích nguyên nhân của tồn tại, hạn chế trong công tác triển khai thi hành luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu lưu ý, cần bổ sung nguyên nhân từ việc thay đổi tư duy làm luật, khiến khối lượng văn bản quy định chi tiết tăng lên đáng kể. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng có nhiều quy định mới, nên trong thời gian đầu áp dụng còn có lúng túng nhất định.

Năng lực của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, chưa theo kịp tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới cũng như quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhất là sau khi chuyển vai trò chỉnh lý dự thảo luật từ Quốc hội sang Chính phủ.

Do vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tăng cường công tác tự kiểm tra văn bản; các bộ, ngành tăng cường kiểm tra theo thẩm quyền (ví dụ Bộ Tư pháp kiểm tra thông tư của các bộ khác). Đồng thời, cần ưu tiên đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật.

Nêu bật yêu cầu với công tác này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định lưu ý, việc đánh giá tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết chỉ dựa vào mốc thời gian có hiệu lực của luật như hiện nay không còn phù hợp. Thực tế, nhiều luật có điều khoản chuyển tiếp, cho phép tiếp tục áp dụng các văn bản cũ trong một khoảng thời gian nhất định.

Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan có thẩm quyền, trong đó có Chính phủ, có thể quyết định duy trì hiệu lực của các nghị định hiện hành.

“Vì vậy, trong trường hợp chưa ban hành văn bản mới, không thể mặc nhiên coi là chậm. Việc đánh giá cần có cách tiếp cận sâu hơn, thay vì chỉ căn cứ cơ học vào thời điểm hiệu lực của luật để kết luận về tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Để bảo đảm hiệu quả triển khai luật trên thực tế, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các bộ, ngành tiếp thu ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung còn đang "nợ". Các cơ quan của Quốc hội theo dõi quyết liệt và đôn đốc đến cùng việc thực hiện các kiến nghị, nâng cao chất lượng nội dung và tính kịp thời của các báo cáo tổng hợp. Đồng thời, giao Văn phòng Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát triển khai ngay phần mềm giám sát để tổng hợp và báo cáo hàng tháng.