Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh góp ý Luật Phát triển đô thịChuyển từ "quản lý" sang "quản trị" để kiến tạo đô thị phát triển

Kiến tạo cơ chế để đô thị đặc biệt tự phát triển

Cơ bản thống nhất với cách tiếp cận của dự thảo Luật và đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo, các bộ, ngành và TP. Hồ Chí Minh trong quá trình hoàn thiện dự thảo, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (khóa XIV) Phan Thanh Bình cho rằng điểm đáng ghi nhận nhất là dự thảo đã thể hiện sự chuyển biến từ tư duy "quản lý" đô thị sang "quản trị" đô thị.

Theo PGS.TS. Phan Thanh Bình, thay vì cách làm cũ theo kiểu "thấy chiếc áo chật hay rách chỗ nào thì cắt ra vá lại", Luật cần kiến tạo quan điểm, cơ chế và điều kiện để đô thị tự phát triển, thay vì địa phương phải đi xin từng cơ chế, chính sách.

Từ cách tiếp cận đó, việc mở rộng đối tượng áp dụng là cần thiết, song phải xác định rõ đây không phải là luật phát triển đô thị thông thường mà là đạo luật kiến tạo các đô thị đặc biệt để thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. Các cơ chế đặc thù không nhằm tạo đặc quyền, mà để hình thành những đô thị có vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Nếu quy định chưa đủ chặt chẽ, nhiều địa phương đều có thể đề nghị được áp dụng.

Để lượng hóa khái niệm đô thị đặc biệt, PGS.TS. Phan Thanh Bình đề xuất bổ sung bốn tiêu chí cốt lõi gồm: cực tăng trưởng quốc gia; trung tâm đổi mới sáng tạo; đầu tàu phát triển của vùng; và trung tâm hội nhập quốc tế. Tương ứng với đó, dự thảo Luật cần tập trung vào bốn trụ cột: thể chế vượt trội, hạ tầng đồng bộ, hệ sinh thái tri thức - đổi mới sáng tạo và liên kết vùng - hội nhập quốc tế. Đồng thời, cần bổ sung một điều quy định về mục tiêu và nguyên tắc của Luật nhằm thống nhất sứ mệnh của đô thị đặc biệt.

Để các cơ chế đặc thù thực sự phát huy hiệu quả, PGS.TS. Phan Thanh Bình đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về phân quyền, loại bỏ những ràng buộc như "phải xin ý kiến trước" hoặc "theo quy định hiện hành của pháp luật", chuyển mạnh sang cơ chế địa phương tự quyết, tự chịu trách nhiệm và chịu hậu kiểm. Với các cơ chế thử nghiệm, nếu kết quả đáp ứng yêu cầu sau hậu kiểm thì cần cho phép áp dụng chính thức, đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm.

Đồng thời, xây dựng cơ chế quản trị không gian phát triển theo hướng tích hợp thay vì quản lý riêng lẻ từng lĩnh vực; tăng cường kết nối giáo dục - đào tạo với khoa học, công nghệ để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; hoàn thiện thể chế điều phối vùng, làm rõ vai trò hạt nhân của đô thị đặc biệt và bổ sung cơ chế xử lý khi các địa phương chưa đạt được sự đồng thuận.

Đề xuất thay cơ chế xin ý kiến nhiều tầng nấc bằng hệ thống "chốt chặn"

Nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Du Lịch cho rằng để thực hiện thành công Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phát triển TP. Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thành phố cần tạo ra hai động lực tăng trưởng mang tính quyết định.

Theo TS Trần Du Lịch, động lực thứ nhất là cải cách thể chế đồng bộ, giải quyết triệt để những vướng mắc kéo dài theo tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ: địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Động lực thứ hai là chuyển đổi mô hình tăng trưởng để tạo dư địa phát triển mới.

Từ đó, TS Trần Du Lịch đề xuất thay đổi nguyên tắc lập pháp, chuyển từ phương thức "chọn - cho" sang "chọn - bỏ". Thay vì quy định chi tiết những việc HĐND, UBND được làm, Luật chỉ cần quy định rõ những nội dung Thành phố không được làm hoặc không được phân quyền; ngoài phạm vi đó, địa phương được toàn quyền quyết định.

Đồng thời, cần thay cơ chế xin ý kiến nhiều tầng nấc bằng hệ thống "chốt chặn", chỉ giới hạn những nguyên tắc như không trái lợi ích quốc gia, không ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết dân tộc và không mang tư tưởng cục bộ địa phương. TP. Hồ Chí Minh cũng nên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để rà soát hệ thống pháp luật, từ đó cho phép HĐND thành phố ban hành quy định riêng đối với những nội dung chồng chéo hoặc chưa phù hợp.

Về nguồn lực phát triển, nhiều ý kiến cho rằng, cần trao quyền tự chủ thực chất về ngân sách, giao HĐND thành phố toàn quyền quyết định đối với các khoản thu thuộc địa phương, đồng thời phân cấp toàn diện trên các lĩnh vực đầu tư xây dựng, tài chính - ngân sách, quản lý đô thị, hạ tầng, an sinh xã hội, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành kinh tế mới.

Các chuyên gia cũng kiến nghị cải cách bộ máy điều hành theo hướng tăng thẩm quyền cho Chủ tịch UBND thành phố, giảm bớt các khâu họp hành, rút ngắn quy trình xử lý công việc và nghiên cứu mô hình quản trị của các siêu đô thị trên thế giới.