Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tại đợt 1 Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất: Bám sát thực tiễn, góp tiếng nói để chính sách đi vào cuộc sống

Từ chủ trương đến điều kiện thực thi

Trong đợt 1, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn cùng các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tham gia các phiên họp, thảo luận và thực hiện nhiệm vụ đại biểu theo chương trình kỳ họp.

Với các thành viên hoạt động trên nhiều lĩnh vực, từ quản trị, pháp luật, khoa học, công nghệ, quốc phòng, an ninh đến y tế, tư pháp và công tác xã hội, các nội dung nghị sự được tiếp cận từ nhiều góc độ... Trong 11 ngày làm việc của đợt 1, các ĐBQH tỉnh Nghệ An có 12 lượt phát biểu tại hội trường và hơn 30 lượt ý kiến tại các phiên thảo luận tổ.

Một trong những nội dung thể hiện khá rõ cách tiếp cận này là chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Chủ trì phiên thảo luận Tổ 7, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Nguyễn Khắc Thận tán thành sự cần thiết đầu tư dự án; đồng thời đề nghị nghiên cứu gộp toàn tuyến, thực hiện theo hình thức đầu tư công để bảo đảm tính đồng bộ và chủ động về tiến độ... Theo đại biểu, ngay từ bước quyết định chủ trương cần tính toán sát tổng mức đầu tư; các cơ chế, chính sách đặc thù phải được rà soát kỹ, phân định rõ nội dung pháp luật hiện hành đã quy định và nội dung thực sự cần cơ chế đặc thù, bảo đảm có căn cứ và thuận lợi khi triển khai.

Cùng bàn về dự án, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Vũ Thị Lan Anh tập trung vào bài toán nguồn lực. Trước nhu cầu vốn sau năm 2030 còn lớn nhưng nguồn chưa được xác định cụ thể, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc, thứ tự ưu tiên, lộ trình huy động, bố trí vốn; đồng thời dự liệu phương án xử lý nếu địa phương không cân đối được nguồn lực, tránh ảnh hưởng đến tính đồng bộ của toàn tuyến.

Với cơ chế chỉ định thầu, đại biểu cho rằng: chỉ nên áp dụng đối với những gói thầu thực sự cần thiết để bảo đảm tiến độ; quá trình thực hiện phải công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích và không làm giảm yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, an toàn.

Tiếp cận dự án từ yêu cầu quốc phòng, an ninh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Trung tướng Trần Đức Thuận cho rằng: Vành đai 5 không chỉ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội mà còn có ý nghĩa đối với thế trận phòng thủ vùng Thủ đô. Vì vậy, yêu cầu quốc phòng, an ninh cần được tính toán xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế đến triển khai và kết nối hạ tầng... Với các cơ chế đặc thù, phân cấp, phân quyền phải gắn với kiểm tra, giám sát, vừa tạo chủ động, vừa phòng ngừa thất thoát, lãng phí nguồn lực.

Yêu cầu phân cấp gắn với điều kiện thực hiện cũng được Phó Tư lệnh Pháp luật Cảnh sát biển Việt Nam, Thiếu tướng Lương Đình Hưng đặt ra khi Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Theo đại biểu, việc sửa luật cần vừa đáp ứng yêu cầu tổ chức lực lượng quân sự địa phương theo hướng tinh, gọn, mạnh, vừa cắt giảm thủ tục, thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm hoạt động quân sự, quốc phòng liên tục, thông suốt trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Từ thực tiễn Nghệ An có nhiều xã miền núi, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Nghệ An, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Hội đề nghị khi sửa Luật Thú y cần rà soát các quy định còn đề cập đến cấp huyện và tính đến đặc thù vùng sâu, vùng xa, biên giới, biển đảo, nông thôn trong phân cấp, phân quyền... Theo đại biểu, thú y, thủy lợi, trồng trọt vừa gắn trực tiếp với sinh kế người dân, vừa liên quan đến nhiều cơ chế, chính sách. Vì vậy, cấp luật cần có định hướng đủ rõ để chính quyền cơ sở được trao quyền chủ động, đồng thời có đủ điều kiện và năng lực thực hiện.

Qua các ý kiến, phân cấp được đặt trong mối quan hệ với khả năng giải quyết công việc, phân định trách nhiệm và hiệu quả quản lý sau khi thẩm quyền được giao. Nhiệm vụ vì thế cần được đặt trong tương quan với nguồn lực, năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Mở không gian phát triển, bảo đảm yêu cầu quản lý

Cùng với yêu cầu bảo đảm điều kiện thực thi, nhiều thành viên Đoàn tập trung vào những lĩnh vực, mô hình mới mà pháp luật cần kịp thời nhận diện. Điểm được quan tâm không chỉ là mở thêm không gian cho đổi mới, mà còn là xác định rõ giới hạn, trách nhiệm và phương thức kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh.

Góp ý dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An Nguyễn Thị Minh Tú tập trung vào tiêu chí áp dụng cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung. Theo đại biểu, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vốn chứa đựng khả năng rủi ro, thất bại. Vì vậy, nếu coi điều kiện hoạt động phải “đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội” là căn cứ bắt buộc để được xem xét áp dụng cơ chế bảo vệ thì có thể chưa phù hợp với đặc thù của lĩnh vực này.

Đại biểu đề nghị làm rõ các tiêu chí “vì lợi ích chung”, “mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội”; đồng thời có cơ chế tham vấn cơ quan chuyên môn đối với những trường hợp cần đánh giá kỹ thuật chuyên sâu, để vừa tạo điều kiện cho đổi mới, vừa có căn cứ kiểm soát và xác định trách nhiệm.

Ở dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Phạm Phú Bình quan tâm đến quyền sở hữu và việc hạch toán doanh thu từ bán tín chỉ carbon. Đại biểu đề nghị làm rõ thời điểm hạch toán, cách xử lý trường hợp tín chỉ carbon được giao dịch sau khi dự án hoặc hợp đồng dầu khí kết thúc và những chi phí có thể phát sinh trong quá trình quản lý hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon.

Trong lĩnh vực xuất bản, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Minh Hiếu đặt vấn đề hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với văn học mạng. Theo đại biểu, tác phẩm trên môi trường số có thể hình thành qua từng chương, tương tác với độc giả và được phân phối trên nền tảng số; nếu quản lý theo giả định tác phẩm phải là một bản thảo hoàn chỉnh sẽ chưa phản ánh đầy đủ đặc trưng của loại hình này.

Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng, cơ chế xác thực tác giả, lưu giữ lịch sử phiên bản, truy xuất dữ liệu; đồng thời nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các nền tảng đủ điều kiện, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa tạo không gian cho các mô hình văn hóa số trong nước phát triển.

Khả năng tiếp cận pháp luật của người dân được ĐBQH chuyên trách Trần Nhật Minh đặt ra khi góp ý dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Theo đại biểu, cần chuyển mạnh từ truyền tải thông tin sang lấy nhu cầu tiếp cận pháp lý của người dân làm trung tâm; nội dung, hình thức phổ biến phải phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn và gắn với hướng dẫn áp dụng pháp luật trong những tình huống cụ thể... Việc đánh giá hiệu quả cũng cần chú trọng hơn đến khả năng tiếp cận, nhận thức và vận dụng pháp luật thay vì chỉ nhìn vào số lượng hoạt động được tổ chức.

Cùng dự án luật này, Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An Hoàng Thị Thu Trang đi sâu vào cơ chế phối hợp và điều kiện bảo đảm thực hiện ở cơ sở. Đại biểu đề nghị luật hóa Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã theo hướng không phát sinh thêm bộ máy, biên chế; đồng thời lưu ý nhiệm vụ được phân cấp phải đi cùng nguồn lực tương ứng.

“

"Nếu phân cấp triệt để thì dễ dẫn đến tình trạng nhiệm vụ, trách nhiệm là bắt buộc nhưng nguồn lực kinh phí và kết quả lại tùy khả năng".

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An)

Từ cơ chế chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo, tín chỉ carbon, văn học mạng đến phổ biến, giáo dục pháp luật, các ý kiến đặt ra bài toán cân bằng giữa tạo thuận lợi và kiểm soát rủi ro, mở rộng không gian phát triển và xác định rõ trách nhiệm quản lý. Pháp luật cần đủ linh hoạt để những mô hình mới có điều kiện hình thành, đồng thời đủ rõ để bảo đảm yêu cầu quản lý khi tổ chức thực hiện.

Lấy hiệu quả thực chất làm thước đo

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế và điều kiện vận hành, nhiều ý kiến cũng đặt trọng tâm vào hiệu quả thực tế mà chính sách mang lại cho người dân, tổ chức và xã hội.

Thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14, Chánh án TAND tỉnh Nghệ An Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị cân nhắc kỹ các chỉ tiêu định lượng trong giải quyết vụ việc, xuất phát từ tính chất đặc thù của hoạt động tố tụng... Theo đại biểu, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử phải tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định; tiến độ giải quyết còn phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân. Trong khi đó, số lượng vụ án, vụ việc tăng, tính chất ngày càng phức tạp nhưng nguồn lực con người không tăng, thậm chí giảm.

Từ đó, đại biểu đề nghị tăng cường giám sát chất lượng thực hiện nhiệm vụ của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án; hướng tới nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, bảo vệ công lý, không làm oan người không có tội, không bỏ lọt tội phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Ở dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung đề nghị cân nhắc việc kéo dài thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường từ 15 lên 60 ngày; trường hợp thực sự cần kéo dài thì chỉ nên quy định 30 ngày.

Đại biểu cũng đề nghị tính chi phí định giá tài sản, giám định thiệt hại do người yêu cầu bồi thường chi trả vào các chi phí hợp lý được bồi thường; đồng thời bảo đảm kinh phí cho hoạt động xác minh, xác định thiệt hại, để người bị thiệt hại được giải quyết quyền lợi kịp thời, đầy đủ và sát với thiệt hại thực tế.

Từ góc độ sức khỏe và chất lượng sống, tại phiên thảo luận hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung đề nghị coi y tế là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng đô thị. Theo đại biểu, quy hoạch đô thị phải bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tính đến y tế dự phòng, cấp cứu ngoại viện, kết nối giao thông phục vụ cấp cứu; đồng thời thích ứng với già hóa dân số, dịch bệnh, thảm họa và nhu cầu của người cao tuổi, người khuyết tật, các nhóm dễ bị tổn thương.

“

"Thước đo của một đô thị phát triển không chỉ là có bao nhiêu tuyến đường, bao nhiêu tòa nhà hay bao nhiêu dự án, mà quan trọng hơn là người dân sống trong đô thị đó có an toàn hơn, khỏe mạnh hơn, được phục vụ tốt hơn và có chất lượng cuộc sống tốt hơn hay không".

ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An)

Cũng tại phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển đô thị, Phó Tư lệnh Quân khu IV, Thiếu tướng Ngô Nam Cường đề nghị phát triển đô thị phải gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Theo đại biểu, quy định ưu tiên công trình có tính lưỡng dụng cần đi kèm tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế phù hợp để có thể triển khai trong thực tế; việc kiểm soát yêu cầu quốc phòng, an ninh cũng cần được đặt ra ngay từ giai đoạn lập, điều chỉnh quy hoạch, nhất là tại các địa bàn có vị trí chiến lược.

“

"Bứt phá về thể chế phát triển đô thị không thể đánh đổi bằng việc nới lỏng kiểm soát quốc phòng, an ninh chiến lược".

ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An)

Từ hoạt động tư pháp, quyền lợi của người bị thiệt hại đến sức khỏe cộng đồng và quốc phòng, an ninh, nhiều ý kiến cùng quan tâm đến hiệu quả thực tế của chính sách, gắn với khả năng tổ chức thực hiện, trách nhiệm, nguồn lực và những quyền, lợi ích cần được bảo đảm.

Bên cạnh các ý kiến được thể hiện trực tiếp tại tổ và hội trường, các thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An chủ động nghiên cứu, trao đổi về các nội dung thuộc chương trình nghị sự và thực hiện nhiệm vụ đại biểu theo chương trình kỳ họp... Trong các hoạt động của Đoàn, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, ĐBQH Phan Anh Sơn bày tỏ sự thống nhất cao với nhiều nội dung được Quốc hội xem xét, thảo luận.

Cùng với hoạt động tại nghị trường, các thành viên Đoàn ĐBQH Nghệ An cũng đã gặp gỡ, trao đổi với các Đoàn ĐBQH và các cơ quan của Quốc hội về những vấn đề cùng quan tâm..., qua đó góp thêm góc nhìn và kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình nghiên cứu các nội dung của kỳ họp.

Đồng hành trong quá trình chuẩn bị và phục vụ đợt 1, Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Nghệ An thực hiện công tác tham mưu, tổng hợp, phối hợp với các cơ quan liên quan, chuẩn bị thông tin, tài liệu, bám sát chương trình Kỳ họp và những vấn đề từ thực tiễn địa phương, hỗ trợ các ĐBQH nghiên cứu, tham gia ý kiến và thực hiện nhiệm vụ tại kỳ họp.

Nhìn lại đợt 1, ĐBQH Lo Thị Bảo Vy cho biết, điều để lại ấn tượng sâu sắc là nhịp độ làm việc khẩn trương, quyết liệt nhưng hết sức cẩn trọng, trách nhiệm... “Qua mỗi phiên họp, tôi càng nhận thức rõ hơn trách nhiệm của người đại biểu trong nghiên cứu các nội dung được trình, lắng nghe những ý kiến khác nhau và nhìn nhận chính sách từ thực tiễn cuộc sống”, đại biểu chia sẻ.

ĐBQH Lo Thị Bảo Vy kỳ vọng, trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý, các cơ quan có trách nhiệm sẽ quan tâm đầy đủ đến điều kiện thực hiện và sự khác biệt giữa các vùng, địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng biên giới; qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân trong tiếp cận, thụ hưởng chính sách.

Trao đổi với phóng viên ngay sau khi kết thúc đợt 1, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung cho rằng: quá trình tiếp thu, chỉnh lý các dự án luật, nghị quyết cần nghiên cứu thấu đáo những vấn đề đã được đại biểu đặt ra tại tổ và hội trường, nhất là những nội dung còn có ý kiến khác nhau hoặc tác động lớn đến tổ chức thực hiện. Cùng với tháo gỡ những vướng mắc trước mắt, cần tiếp tục rà soát kỹ mối quan hệ giữa các luật, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, chú trọng đánh giá tác động và điều kiện thi hành.

"Thước đo cuối cùng của chất lượng lập pháp vẫn là hiệu quả của chính sách trong thực tiễn. Tôi hy vọng các dự án luật, nghị quyết sau khi được tiếp thu, hoàn thiện sẽ vừa giải quyết được những vấn đề đang đặt ra, vừa tạo nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch và đủ khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển lâu dài”, đại biểu nhấn mạnh.

Nhìn lại đợt 1, từ những dự án hạ tầng chiến lược đến tổ chức hoạt động của chính quyền cơ sở; từ không gian cho đổi mới sáng tạo đến tư pháp, y tế, quốc phòng, an ninh, các ý kiến của Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đã đưa nhiều vấn đề cụ thể từ thực tiễn vào nghị trường, đồng thời góp phần làm rõ những điều kiện để chính sách có thể vận hành hiệu quả khi được ban hành... Qua đó, Đoàn tiếp tục góp tiếng nói vào quá trình hoàn thiện các dự án luật, nghị quyết trước khi Quốc hội xem xét, quyết định.