Điều gì làm nên một nhà ngoại giao trẻ bản lĩnh?

Từ kinh nghiệm gần 40 năm công tác trong ngành Ngoại giao, Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh - nguyên Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Philippines và Brazil, hiện đang tham gia công tác giảng dạy tại Học viện Ngoại giao - đã có những chia sẻ về quan điểm cốt lõi tạo nên bản lĩnh nghề nghiệp, những thử thách khắc nghiệt của công tác ngoại giao và con đường để người trẻ từng bước khẳng định năng lực trong lĩnh vực này.

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh. Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Theo quan sát của ông trong nhiều năm làm đối ngoại, đâu là “cốt lõi” của bản lĩnh ngoại giao mà một người trẻ nhất định phải có?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Sau gần 40 năm làm đối ngoại, theo tôi, có bốn yếu tố quan trọng:

Thứ nhất, phải kiên định nguyên tắc về lợi ích quốc gia, từ trước đến nay có làm gì thì ta phải đặt lợi ích quốc gia lên hàng trên hết.

Thứ hai, cần phải có tầm nhìn chiến lược và tư duy dài hạn, vì hiện nay thế giới đang thay đổi và biến động khó lường. Trong bối cảnh đó, nhà ngoại giao trẻ cần phải dự báo được xu thế của thế giới sẽ đi về đâu để từ đó có những kiến nghị về hoạt động và chính sách sao cho vừa phù hợp với điều kiện thực tế, vừa đảm bảo được lợi ích quốc gia.

Thứ ba, phải linh hoạt và mềm dẻo trong phương pháp hoạt động của nhà ngoại giao. Hồ Chủ tịch đã dạy: “ Dĩ bất biến, ứng vạn biến”, “bất biến” ở đây là lợi ích dân tộc ta, độc lập chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, “ứng vạn biến” là ta phải làm sao khi quan hệ với mọi người, mọi nước ta đảm bảo được lợi ích của mình và được tôn trọng.

Thứ tư, đó là khả năng cân bằng và xử lý những mối quan hệ phức tạp, chúng ta từ một quốc gia bị cấm vận đã có quan hệ ngoại giao với rất nhiều quốc gia, đặc biệt là những mối quan hệ đối tác toàn diện, đối tác chiến lược và đối tác chiến lược toàn diện. Vì vậy, các nhà ngoại giao hiện nay cần phải có bản lĩnh để tiếp tục sự nghiệp ngoại giao của các tiền bối.

Hơn nữa, chúng ta phải có trí tuệ ngoại giao, Đảng và Nhà nước ta, đặc biệt là Bộ Ngoại giao luôn mong muốn đào tạo những nhà ngoại giao toàn diện và hiện đại. “Toàn diện” là nắm bắt và có hiểu biết ở tất cả các lĩnh vực, và “hiện đại” là biết tận dụng khoa học kỹ thuật tân tiến, đặc biệt là kỹ thuật số trong công tác nghiên cứu của mình.

- Thưa ông, vậy có kiểu người nào “không hợp” với nghề ngoại giao không?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Những người không thực sự phù hợp với nghề ngoại giao thường là những người thiếu đam mê và không đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Vì đối với các nhà ngoại giao trẻ, trước hết là phải có đam mê với ngành ngoại giao. Trong đầu của các nhà ngoại giao đó, luôn phải có suy nghĩ rằng “Mình làm gì và mình thể hiện thế nào cũng là lợi ích dân tộc.”.

Bên cạnh đó, những người thiếu kỷ luật, không nắm vững đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, hoặc không chịu học hỏi, trau dồi chuyên môn thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu của ngành, bởi ngoại giao là lĩnh vực có nhiều mảng công việc khác nhau, đòi hỏi sự hiểu biết toàn diện và tinh thần trách nhiệm cao.

Ngoài ra, khả năng giao tiếp cũng là yếu tố quan trọng. Nếu không biết điều chỉnh cách nói, cách ứng xử phù hợp với từng đối tượng và từng hoàn cảnh thì ta sẽ khó hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

- Theo ông, môi trường trong và ngoài nước khác nhau thế nào trong việc xây dựng bản lĩnh cho nhà ngoại giao trẻ?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Môi trường công tác ở trong nước và nước ngoài đương nhiên có nhiều điểm khác nhau. Nước ta có những mặt mạnh, song cũng có những mặt yếu hơn so với các nước khác. Điều này cũng phụ thuộc vào nơi mình công tác. Chẳng hạn, làm việc tại các nước phát triển như Mỹ, Úc hay một số quốc gia châu Âu sẽ có môi trường sống và điều kiện làm việc khác so với việc công tác tại các nước đang phát triển, hoặc những khu vực tiềm ẩn xung đột, bất ổn như Trung Đông.

Trong nước, công việc có sự phân công rõ ràng, đông người cùng phối hợp, tạo thuận lợi trong sinh hoạt và đời sống cá nhân. Trong khi đó, tại các cơ quan đại diện ở nước ngoài, nhất là những địa bàn có ít nhân lực, cán bộ ngoại giao thường phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, sinh hoạt tập thể trong điều kiện khác biệt, nhưng đồng thời cũng nhận được sự quan tâm, bảo đảm về chế độ, chính sách theo quy định của Nhà nước.

Mỗi nơi đều có môi trường khác nhau, nhưng dù ở môi trường nào hay nhiệm vụ gì, các nhà ngoại giao đều phải công tác tốt.

- Thế giới đang đối mặt với cạnh tranh chiến lược, xung đột, khủng hoảng thông tin…điều này đòi hỏi mẫu nhà ngoại giao trẻ mới như thế nào thưa ông?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Như tôi đã đề cập, khi công tác tại các cơ quan đại diện ở nước ngoài hay trong nước, có những nơi điều kiện thuận lợi, môi trường hòa bình, ổn định; nhưng cũng có những địa bàn rất khó khăn, thậm chí nguy hiểm, như ở khu vực Trung Đông, nơi cán bộ ngoại giao có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro, kể cả nguy hiểm đến tính mạng.

Dù vậy, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nhà ngoại giao cũng phải giữ vững và phát huy bản lĩnh nghề nghiệp, không ngại gian khổ, không sợ khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Thực tế cho thấy chỉ trong hơn một thập kỷ qua, thế giới đã chứng kiến nhiều xung đột lớn như Nga - Ukraina, Palestine - Israel, hay những căng thẳng xuất hiện ngay tại khu vực Đông Nam Á. Nếu được cử công tác tại những địa bàn như vậy, cán bộ ngoại giao phải nắm chắc tình hình, bản lĩnh vững vàng để xử lý công việc một cách hiệu quả.

Đặc biệt, đối với các cán bộ làm công tác nghiên cứu, yêu cầu đặt ra là phải có tầm nhìn chiến lược, khả năng dự báo và đánh giá xu hướng phát triển của tình hình quốc tế trong thời gian tới, cũng như các kịch bản xử lý khi xung đột chưa thể giải quyết ngay.

Trên cơ sở đó, cần quán triệt rõ lập trường, chính sách đối ngoại của Việt Nam, nhất quán với nguyên tắc độc lập, tự chủ, hòa bình, tuân thủ Hiến chương Liên Hợp quốc và luật pháp quốc tế, không làm gia tăng căng thẳng.

Những định hướng như chính sách quốc phòng bốn không cũng là nền tảng quan trọng để các nhà ngoại giao trẻ vận dụng trong thực tiễn, qua đó thúc đẩy quan hệ đối ngoại của đất nước. Vì vậy, việc rèn luyện bản lĩnh toàn diện là yêu cầu không thể thiếu đối với thế hệ nhà ngoại giao trẻ hiện nay.

- Theo ông, người trẻ cần làm thế nào để bắt đầu tự xây dựng“nền móng” vững chắc trong nghề ngoại giao?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Trước hết, đối với những bạn trẻ đang theo học tại Học viện Ngoại giao, điều quan trọng nhất là phải học tập nghiêm túc, nắm vững đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, đồng thời hiểu rõ vị trí, nhiệm vụ công việc của bản thân. Khi đã trở thành một nhà ngoại giao, trong bối cảnh xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chúng ta rất cần đội ngũ nhà ngoại giao trẻ có tư duy toàn diện và khả năng thích ứng với yêu cầu mới.

Bên cạnh đó, việc thành thạo và sử dụng hiệu quả các công cụ mạng xã hội trong công tác đối ngoại cũng ngày càng trở nên cần thiết. Cuối cùng, ngoại ngữ là yếu tố không thể thiếu. Việc giỏi ngoại ngữ không chỉ giúp các nhà ngoại giao trẻ làm việc hiệu quả hơn mà còn góp phần nâng cao vị thế và hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế.

- Nếu được gửi một lời nhắn cho thế hệ trẻ đang mong muốn trở thành nhà ngoại giao, ông sẽ nói điều gì?

Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh: Theo tôi, để trở thành một nhà ngoại giao, điều quan trọng nhất là phải hiểu và nắm vững đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Trên nền tảng đó, mỗi người cần nỗ lực làm tốt công việc của mình, đóng góp thiết thực vào việc triển khai các chủ trương đối ngoại trong thực tiễn. Dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, nhà ngoại giao cũng phải luôn đặt lợi ích của dân tộc, lợi ích quốc gia lên hàng đầu, đồng thời giữ được sự linh hoạt, chủ động đúng với tinh thần “dĩ bất biến, ứng vạn biến” trong cách ứng xử để thích ứng với những yêu cầu không ngừng thay đổi của tình hình quốc tế.

- Trân trọng cảm ơn ông!