Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sátKết nối sức mạnh giám sát Quốc hội - Hội đồng nhân dân

"Nguồn dữ liệu thực tiễn" phục vụ hoạt động giám sát tối cao

Điểm nhấn của chủ đề Diễn đàn năm nay nằm ở thông điệp: mọi quyết sách giám sát của Quốc hội đều phải bắt nguồn từ thực tiễn. Muốn hoạt động giám sát đi vào chiều sâu, trước hết phải nhận diện đúng những vấn đề đang đặt ra trong đời sống, lắng nghe tiếng nói của cử tri và đánh giá khách quan việc thi hành pháp luật tại cơ sở.

Thực tiễn hoạt động giám sát thời gian qua cho thấy, nhiều vấn đề lớn được Quốc hội lựa chọn giám sát tối cao đều xuất phát từ những bất cập phát hiện ở địa phương. Điển hình, cuối tháng 7 vừa qua, Đoàn giám sát của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội làm việc tại tỉnh Lào Cai về việc giải quyết kiến nghị của cử tri đối với bảo đảm nhân lực y tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Qua khảo sát thực tế, Đoàn giám sát không chỉ ghi nhận khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất mà còn chỉ ra những bất cập về cơ chế tài chính, chính sách thu hút bác sĩ, tổ chức bộ máy… Đây đều là những vấn đề cần được nghiên cứu ở tầm thể chế để kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành hoàn thiện chính sách.

Điều đáng nói là những khó khăn ấy không phải chỉ được phát hiện khi Đoàn giám sát của Quốc hội về địa phương, mà đã được HĐND tỉnh, Đoàn ĐBQH và các cơ quan dân cử theo dõi qua nhiều cuộc TXCT, khảo sát, giám sát chuyên đề và chất vấn. Đó chính là giá trị của hoạt động giám sát ở cơ sở - nơi những "tín hiệu" đầu tiên của chính sách được nhận diện.

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của HĐND càng trở nên quan trọng. Theo ông Trần Tuấn Anh, đại biểu HĐND phường 1 (Lâm Đồng), chính thực tiễn giám sát của HĐND là nguồn thông tin quan trọng để Quốc hội đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật. "Quá trình giám sát, nhiều vấn đề phát sinh vượt quá thẩm quyền xử lý của địa phương nhưng lại có tính phổ biến ở nhiều nơi. Nếu được tổng hợp đầy đủ thông qua Đoàn ĐBQH, đây sẽ là cơ sở quan trọng để Quốc hội lựa chọn đúng chuyên đề giám sát, đồng thời xem xét sửa đổi, bổ sung những quy định chưa phù hợp. Điều đó cũng đặt ra trách nhiệm của mỗi đại biểu HĐND trong việc phản ánh trung thực thực tiễn và tiếng nói của cử tri", ông Trần Tuấn Anh chia sẻ.

Có thể nói, mỗi cuộc giám sát của HĐND không chỉ phục vụ việc giải quyết những vấn đề của địa phương mà còn góp phần tạo nên "nguồn dữ liệu thực tiễn" phục vụ hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội.

Hình thành chu trình giám sát liên thông

Nếu HĐND là nơi phát hiện vấn đề thì các đoàn giám sát, khảo sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, trực tiếp tại các địa phương là Đoàn ĐBQH chính là “cầu nối” đưa thực tiễn địa phương đến với nghị trường Quốc hội. Thông qua TXCT, giám sát, khảo sát, làm việc với Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và UBND, Đoàn ĐBQH có điều kiện nắm bắt những vấn đề nổi lên từ cơ sở, tổng hợp thành các kiến nghị gửi Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan trung ương. Ngược lại, sau mỗi cuộc giám sát tối cao, các nghị quyết, kết luận và kiến nghị của Quốc hội lại trở thành căn cứ để HĐND các cấp tiếp tục theo dõi, giám sát việc tổ chức thực hiện tại địa phương. Chính sự kết nối đó tạo nên một chu trình giám sát khép kín.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh đổi mới hoạt động giám sát hiện nay. Giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện hạn chế hay ban hành kiến nghị, mà phải theo dõi việc thực hiện các kiến nghị đó đến cùng; đồng thời, tăng cường chia sẻ thông tin, ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để kết nối hoạt động giám sát của Quốc hội với HĐND các cấp.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc, đại biểu HĐND xã Xuân Lộc (Hà Tĩnh), trong điều kiện chính quyền địa phương 2 cấp, việc tăng cường phối hợp giữa HĐND với Đoàn ĐBQH càng có ý nghĩa quan trọng. Thực tiễn, nhiều vấn đề cử tri kiến nghị tại cơ sở có phạm vi tác động rộng, cần được nhìn nhận ở góc độ chính sách. Khi hoạt động giám sát của HĐND được kết nối với Đoàn ĐBQH và Quốc hội, những kiến nghị chính đáng của người dân sẽ có thêm cơ hội được xem xét, giải quyết ở tầm vĩ mô. Ngược lại, các kết luận giám sát của Quốc hội cũng là cơ sở để HĐND tiếp tục giám sát việc thực hiện tại địa phương, bảo đảm các kiến nghị không dừng lại trên giấy.

Có thể thấy, giá trị lớn nhất của Diễn đàn lần thứ hai về hoạt động giám sát của Quốc hội còn góp phần thống nhất nhận thức về xây dựng một hệ thống giám sát hiện đại, liên thông, hướng đến hiệu quả thực chất. Trong hệ thống đó, HĐND không chỉ là cơ quan giám sát ở địa phương mà còn là "tai mắt" của Quốc hội tại cơ sở; Đoàn ĐBQH là “cầu nối” giữa thực tiễn và chính sách; còn Quốc hội giữ vai trò định hướng, tổng hợp và hoàn thiện thể chế. Khi những thông tin từ cơ sở được phản ánh đầy đủ, các kiến nghị sau giám sát được theo dõi đến cùng và kết quả giám sát của Quốc hội tiếp tục được HĐND các cấp hiện thực hóa bằng những chương trình giám sát cụ thể, hoạt động giám sát sẽ trở thành một quy trình thống nhất, đồng bộ và hiệu quả.