Để Luật Đất đai có sức sống lâu dài

Trước đó, thảo luận tại tổ, các ĐBQH cơ bản nhất trí với quan điểm, mục tiêu sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về quản lý, sử dụng đất đai, phát huy nguồn lực quan trọng này cho phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh.

Lần này, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được rút gọn mạnh, từ 260 điều của Luật năm 2024 xuống còn 106 điều. Cách tiếp cận cũng chuyển từ quy định chi tiết nhiều trình tự, thủ tục sang tập trung vào nguyên tắc, khung pháp lý.

Dự thảo đã thể chế hóa nhiều định hướng quan trọng của Nghị quyết số 21-NQ/TW về sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan; đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương hai cấp; luật hóa một số cơ chế tháo gỡ vướng mắc trong thi hành Luật Đất đai đã được thực tiễn kiểm nghiệm tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 và khẳng định quyền của Nhà nước trong điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra.

Đây là những bước đi phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương, tháo gỡ điểm nghẽn để đưa nguồn lực đất đai vào phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận tổ cho thấy, mỗi chính sách cần được cụ thể hóa đủ rõ, có thể thực hiện thống nhất và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Chính sách thu hồi đất là một ví dụ. Định hướng sửa đổi lần này có nhiều điểm tiến bộ khi đề xuất quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”; ưu tiên bồi thường bằng đất hoặc nhà ở tại chỗ.

Tuy nhiên, theo ý kiến của cơ quan thẩm tra và đại biểu, một số trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo Luật chưa thể hiện rõ, thuyết phục về tính “thật cần thiết” theo quy định của Hiến pháp. Vì vậy, cần nghiên cứu và quy định rõ tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất như yêu cầu của Nghị quyết số 21-NQ/TW nhằm tạo căn cứ thống nhất khi thực hiện và tránh việc áp dụng không đúng mục đích.

Một vấn đề khác cũng cần được cân nhắc kỹ là chủ trương “không quy định cứng” việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt và hoàn thành bố trí tái định cư. Thực tế, nếu thu hồi đất ở khi chưa bố trí được chỗ ở mới, chi phí hỗ trợ thuê nhà, khiếu kiện, thậm chí dừng thi công có thể lớn hơn lợi ích đạt được về tiến độ. Bởi vậy, theo đại biểu, những trường hợp được phép thu hồi đất trước khi hoàn tất các công việc này cần được giới hạn rõ, bảo đảm thực sự cần thiết, cấp bách và vì lợi ích chung.

Quan điểm “tái thiết cuộc sống” cũng cần được cụ thể hóa bằng chính sách hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, tạo việc làm. Bởi nếu chỉ bồi thường tài sản mà chưa giải quyết được sinh kế lâu dài thì mục tiêu của chính sách vẫn chưa thực sự trọn vẹn.

Thu hồi đất chỉ là một trong những chính sách cần tiếp tục cân nhắc, hoàn thiện. Nhưng từ ví dụ này có thể thấy yêu cầu chung đối với quá trình sửa đổi Luật Đất đai: rút gọn quy định không có nghĩa là giản lược những nguyên tắc cần thiết để bảo đảm quyền lợi; phân cấp mạnh phải đi cùng cơ chế kiểm soát; tạo thuận lợi cho phát triển phải gắn với hài hòa lợi ích của các chủ thể liên quan.

Thảo luận tại hội trường hôm nay sẽ tiếp tục góp thêm những góc nhìn thực tiễn và đa chiều của ĐBQH cho quá trình hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi), dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai vào tháng 10 tới. Thời gian từ nay tới đó gấp rút nhưng rất quý giá để cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát các chính sách; nhận diện, xử lý những khoảng trống có thể phát sinh; và thiết kế những quy định phù hợp nhất. Tất cả đều hướng tới một đích đến: xây dựng Luật Đất đai minh bạch, khả thi, hài hòa lợi ích, có sức sống lâu dài; qua đó thực sự khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển đất nước.