ĐBQH Lê Nhật Thành (Hà Nội):Khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách

Khó khăn khi bố trí vốn và tổ chức thực hiện

Phát biểu thảo luận tổ về Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2035, ĐBQH Lê Nhật Thành (Hà Nội) đồng tình với Chính phủ trong đánh giá kết quả 3 Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thời gian qua.

Theo đại biểu, qua theo dõi, giám sát tại các địa phương và phản ánh của cơ sở và từ thực tiễn triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia vừa qua còn nhiều tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc cần được đánh giá, nhận diện để làm cơ sở hoàn thiện Chương trình giai đoạn tới.

Cụ thể, hiện vẫn còn sự chồng chéo, trùng lặp và dàn trải trong mục tiêu, nội dung, cơ chế thực hiện mặc dù các chương trình được thiết kế với mục tiêu khác nhau. Thế nhưng, vẫn còn nhiều nội dung của 3 chương trình bị trùng lặp, nhất là việc hỗ trợ hạ tầng ở thôn, bản đặc biệt khó khăn; hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế; nâng cao năng lực cộng đồng, đào tạo nghề; hỗ trợ nhà ở, nước sạch, cải thiện đời sống. Theo đại biểu, các địa phương phản ánh nhiều nội dung bị giao cho cả 3 chương trình cùng thực hiện, gây dàn trải nguồn lực, lãng phí thời gian điều phối, khó khăn khi bố trí vốn và tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, ĐBQH Lê Nhật Thành đánh giá hệ thống văn bản hướng dẫn quá nhiều, nhưng nhiều văn bản ban hành chậm, nhiều văn bản lại thiếu tính khả thi, không phù hợp thực tiễn, địa phương không áp dụng được; văn bản thay đổi nhiều lần, gây lúng túng và chậm tiến độ. Mặt khác, việc chia nhỏ quá nhiều hợp phần, tiểu dự án; nội dung xây dựng từ trên xuống dẫn đến các hợp phần, tiểu dự án khi phân bổ xuống địa phương thường quá nhỏ, manh mún, không tạo ra tác động đột phá; nhiều nội dung không còn đối tượng hưởng lợi; cấp xã phải làm hồ sơ rất nhiều trong khi năng lực còn hạn chế.

"Cơ chế quản lý vốn và thẩm quyền phê duyệt còn rườm rà, quy trình thẩm định còn nhiều tầng nấc; giao vốn chậm; thủ tục thanh quyết toán nặng tính hành chính, dẫn đến giải ngân thấp và mất cơ hội hỗ trợ đối tượng thụ hưởng", ĐBQH Lê Nhật Thành thông tin thêm.

Từ những bất cập, vướng mắc nêu trên, đối với đề xuất Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2035, ĐBQH Lê Nhật Thành đề xuất về sự cần thiết hợp nhất 3 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình để khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách, nhiều đầu mối quản lý, nhiều văn bản hướng dẫn và một số tồn tại, hạn chế đã được đánh giá, tổng kết chỉ ra trong giai đoạn 2021 – 2025, nhằm đảm bảo hiệu quả; giảm văn bản hướng dẫn; tập trung nguồn lực và tăng vai trò chủ động của địa phương.

"Tôi cơ bản tán thành với nhiều nội dung đánh giá trong báo cáo của Chính phủ. Trong quá trình nghiên cứu, xây dựng báo cáo khả thi, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bổ sung, làm rõ tác động, ảnh hưởng tích cực, tiêu cực của Chương trình đến phát triển kinh tế - xã hội, môi trường, quy hoạch, kế hoạch đã và đang thực hiện; nhất là bảo đảm ổn định về an ninh, chính trị, đối ngoại ở vùng biên giới, xung yếu", ĐBQH Lê Nhật Thành đề xuất.

Ưu tiên nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội

Liên quan đến các hợp phần và các chính sách của Chương trình, ĐBQH Lê Nhật Thành cho rằng với cấu trúc Chương trình gồm 2 hợp phần là hợp lý, bên cạnh đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, thể hiện rõ trong báo cáo khả thi. Đó là, xác định rõ nhiệm vụ nào đã có trong các chương trình khác của các Bộ, ngành thì không đưa vào nội dung, vốn đầu tư để tránh dàn trải; không đưa vào Chương trình những nhiệm vụ mang tính thường xuyên của Bộ, ngành, địa phương; đồng thời, tiếp tục rà soát các nội dung, hoạt động giữa các hợp phần để bảo đảm không có sự trùng lặp, chồng chéo, không bỏ sót đối tượng.

Bên cạnh đó, cần xác định nội dung đầu tư có trọng tâm trọng điểm, gồm các lĩnh vực: Hạ tầng dân sinh; sinh kế, phát triển sản xuất; khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; môi trường. Trong đó, đại biểu nêu rõ chính sách đặc thù đối với vùng dân tộc thiểu số và miền núi cần tập trung vào phát triển nguồn nhân lực, đổi mới công tác đào tạo nghề; phát triển sinh kế gắn với phát triển nông, lâm nghiệp, bảo vệ và phát triển rừng; đầu tư cao hơn, đặc biệt cho các dân tộc thiểu số rất ít người, đồng bào sinh sống ở vùng cao, biên giới và quy hoạch, ổn định dân cư sinh sống ở vùng có nguy cơ thiên tai, sạt lở, những vấn đề bức xúc, thiết yếu về đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt.

"Đề nghị ban hành tiêu chí nông thôn mới riêng, đồng bộ với tiêu chí về phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để phù hợp với tình hình thực tiễn, đặc thù và sử dụng Bộ tiêu chí này làm thước đo, đánh giá", ĐBQH Lê Nhật Thành kiến nghị.

Đối với hợp phần thứ hai, với tính chất đặc thù riêng biệt địa bàn, đối tượng là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi được xem là “vùng lõi khó khăn”, “vùng trũng phát triển” nhất của cả nước, đại biểu đồng tình với quan điểm của Chính phủ là cần tạo ra “cú hích" phát triển và nên bắt đầu từ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

"Vì vậy, nên nhất quán quan điểm tập trung và ưu tiên nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội khu vực này, trong đó ngân sách trung ương giữ vai trò quan trọng và quyết định. Trong điều kiện các địa phương khó cân đối ngân sách, khả năng đối ứng thấp, tôi đề nghị Chính phủ quan tâm bố trí ngân sách trung ương ít nhất là bằng giai đoạn 2021-2025 cho hợp phần này", ĐBQH Lê Nhật Thành phân tích.

Liên quan đến nguyên tắc phân bổ vốn, ĐBQH Lê Nhật Thành đề nghị việc phân bổ vốn cần trên cơ sở nhu cầu thực tế của địa phương để bảo đảm nguồn vốn được sử dụng hiệu quả; những địa phương không giải ngân được hoặc giải ngân đạt thấp có thể điều chuyển sang các địa phương có nhu cầu cao hơn. Trong đó, đề nghị làm rõ nguyên tắc “Đối với các địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương chỉ hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ cấp bách theo nguyên tắc, tiêu chí được cấp có thẩm quyền ban hành”. Về phân bổ cho các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương, đề nghị phân chia theo mức độ nhận bổ sung cân đối từ ngân sách ngân sách Trung ương và quy định cụ thể về tỷ lệ hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho ngân sách địa phương thực hiện Chương trình do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

"Cần có nguyên tắc về thứ tự ưu tiên phân bổ vốn cho các đối tượng, nội dung nhiệm vụ để đạt được các mục tiêu có tính chất đặc thù, bao trùm, tập trung giải quyết những nội dung, nhiệm vụ khó khăn nhất", ĐBQH Lê Nhật Thành nêu rõ.