ĐBQH Bùi Hoài Sơn (Hà Nội):Bảo đảm quỹ đất cho văn hóa, thể thao trong quá trình đô thị hóa

Tháo gỡ những điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực đất đai

Phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (Hà Nội), ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho biết, qua nghiên cứu Tờ trình của Chính phủ và dự thảo Luật Đất đai, đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai lần này. Đây là đạo luật có phạm vi tác động rất rộng, liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của từng địa phương và cả nền kinh tế.

"Tôi đặc biệt đồng tình với tinh thần sửa luật lần này là tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực đất đai, tăng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục nhưng đồng thời phải bảo đảm công bằng, minh bạch, sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Từ góc độ lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, đại biểu đã góp ý về một số nội dung. Theo đó, ĐBQH Bùi Hoài Sơn đề nghị trong định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai cần nhìn nhận đầy đủ hơn đất đai không chỉ là nguồn lực kinh tế mà còn là không gian của văn hóa, của ký ức cộng đồng và của chất lượng sống. Đại biểu cho rằng dự thảo đã có nhiều quy định thể hiện tinh thần này như Điều 6 về nguyên tắc sử dụng đất đã đề cập yêu cầu phát triển giáo dục, văn hóa, thể thao; Điều 8 cũng xác định phát triển văn hóa, thể dục, thể thao là những lĩnh vực được khuyến khích đầu tư sử dụng đất.

"Tuy nhiên, tôi cho rằng cách tiếp cận này vẫn cần được nâng lên một bước. Đất dành cho nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, công viên, sân chơi, sân thể thao không chỉ là đất dành cho một công trình. Đó là không gian hình thành đời sống cộng đồng, bồi đắp nhân cách, sức khỏe và sự gắn kết xã hội", ĐBQH Bùi Hoài Sơn phân tích.

Vì vậy, đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc quy hoạch quỹ đất tối thiểu cho thiết chế văn hóa, thể thao theo quy mô dân số, nhất là ở đô thị, khu dân cư mới, khu tái định cư, khu nhà ở xã hội và khu công nghiệp. Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị bổ sung một nguyên tắc rất cụ thể: đất đã được quy hoạch cho công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng nếu chuyển sang mục đích khác thì phải bố trí quỹ đất thay thế có diện tích, vị trí và khả năng tiếp cận tương đương hoặc tốt hơn. Theo đại biểu, nếu không có nguyên tắc này, trong quá trình đô thị hóa, những loại đất không trực tiếp tạo ra doanh thu rất dễ bị thu hẹp trước áp lực của các mục đích thương mại.

Tạo một chính sách đất đai có tính đột phá cho công nghiệp văn hóa

Bên cạnh đó, ĐBQH Bùi Hoài Sơn cho rằng cần tạo một chính sách đất đai thực sự có tính đột phá cho công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Trên thực tế, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra yêu cầu rất rõ về phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, tinh thần đó theo tôi vẫn chưa được thể chế hóa đầy đủ trong định hướng sửa đổi Luật Đất đai. Do vậy, đại biểu cho rằng đây là một điểm cần đặc biệt quan tâm.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn cũng chỉ rõ, chúng ta muốn phát triển điện ảnh nhưng phim trường cần đất. Muốn phát triển nghệ thuật biểu diễn thì cần nhà hát, trung tâm biểu diễn. Muốn phát triển thiết kế, mỹ thuật, thời trang, trò chơi điện tử, các ngành sáng tạo thì cần các khu, cụm và không gian sáng tạo. Trong khi đó, phần lớn các dự án này lại có yếu tố sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Điều 74 của dự thảo quy định về miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với lĩnh vực ưu đãi đầu tư nhưng lại loại trừ trường hợp sử dụng đất thương mại, dịch vụ. Đây có thể trở thành một điểm nghẽn.

Từ những phân tích nêu trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu một ngoại lệ có kiểm soát đối với dự án công nghiệp văn hóa, khu sáng tạo, phim trường, trung tâm nghệ thuật, bảo tàng ngoài công lập, không gian sáng tạo và một số thiết chế văn hóa xã hội hóa.

Đồng thời, chúng ta cần ưu đãi cho hoạt động văn hóa thực chất, chứ không ưu đãi cho bất động sản mang tên văn hóa. Vì vậy, cùng với ưu đãi phải có điều kiện rất rõ về tỷ lệ diện tích dành cho hoạt động văn hóa, thời gian duy trì công năng, trách nhiệm hoàn trả ưu đãi nếu chuyển đổi mục đích.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn cũng đề nghị quan tâm nhiều hơn đến Điều 86 về sử dụng đất kết hợp đa mục đích bởi đây có thể là một trong những điều khoản mở ra rất nhiều không gian phát triển mới. Theo đó, Dự thảo hiện quy định sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng chủ yếu mới thiết kế ở mức nguyên tắc và giao Chính phủ quy định các loại đất được sử dụng kết hợp.

Tuy nhiên, từ thực tiễn văn hóa và du lịch, ĐBQH Bùi Hoài Sơn đề nghị Luật nên chỉ rõ một số mô hình tiêu biểu như đất nông nghiệp kết hợp du lịch nông nghiệp; đất làng nghề kết hợp trải nghiệm nghề truyền thống; đất di sản kết hợp dịch vụ phát huy giá trị; công trình văn hóa kết hợp dịch vụ văn hóa sáng tạo; cơ sở thể thao kết hợp dịch vụ hỗ trợ; và trong phạm vi pháp luật chuyên ngành cho phép, đất rừng kết hợp du lịch sinh thái... Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với khu vực ngoại thành Hà Nội, nơi chúng ta có rất nhiều làng nghề, di sản, vùng nông nghiệp và các cộng đồng đang có nhu cầu phát triển du lịch gắn với văn hóa bản địa.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn đề nghị cần bổ sung đầy đủ hơn chính sách đất đai đối với du lịch. Theo đại biểu, trong dự thảo hiện nay là du lịch chưa được nhìn nhận tương xứng với vai trò của một ngành kinh tế tổng hợp; đồng thời, nội dung trực tiếp về du lịch còn rất ít, chủ yếu liên quan đến bất động sản du lịch và dự án du lịch ở địa bàn đặc biệt khó khăn.

"Tôi đề nghị bổ sung “du lịch” vào các điều khoản mang tính nguyên tắc về khuyến khích đầu tư sử dụng đất; đồng thời xây dựng chính sách riêng cho du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch làng nghề, du lịch văn hóa và du lịch sinh thái", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Mặt khác, đại biểu cho rằng cần phân biệt rất rõ hạ tầng du lịch công cộng với bất động sản du lịch. Một tuyến đường vào điểm du lịch, bãi đỗ xe, trung tâm thông tin, không gian đi bộ, điểm ngắm cảnh, nhà vệ sinh công cộng có tính chất hoàn toàn khác với khách sạn, resort hay bất động sản nghỉ dưỡng. Hai nhóm này không thể áp dụng cùng một cơ chế đất đai.

Bảo vệ cả không gian văn hóa và cảnh quan văn hóa

Riêng đối với di sản văn hóa, đại biểu đề nghị chuyển tư duy từ bảo vệ từng “thửa đất có di tích” sang bảo vệ cả không gian văn hóa và cảnh quan văn hóa. Dự thảo đã quy định chế độ sử dụng đất phải bảo vệ, duy trì và phát huy giá trị đất có di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di sản thiên nhiên... bởi đây là quy định rất cần thiết.

ĐBQH Bùi Hoài Sơn cũng chỉ rõ, di sản không chỉ tồn tại trong một công trình. Một ngôi đình còn giá trị bởi có sân đình, cây đa, hồ nước, đường làng và không gian lễ hội xung quanh. Một làng nghề còn giá trị bởi ở đó còn người làm nghề, còn không gian sản xuất, trình diễn và truyền nghề. Vì vậy, khi lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất tại các khu vực có di sản, cần đánh giá tác động tới cảnh quan văn hóa, không gian thực hành di sản và đời sống của cộng đồng chủ thể.

"Tôi cũng đề nghị sửa cách diễn đạt tại Điều 86 từ “hạn chế ảnh hưởng” đến di sản văn hóa thành yêu cầu mạnh hơn là không làm xâm hại hoặc suy giảm giá trị, tính xác thực, tính toàn vẹn của di sản và cảnh quan văn hóa", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Đáng chú ý, đại biểu cho rằng cần tận dụng tốt hơn quỹ nhà, đất công dôi dư cho văn hóa, thể thao và không gian sáng tạo. Thực tế hiện nay cho thấy, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, sẽ hình thành một lượng không nhỏ trụ sở và tài sản công không còn nhu cầu sử dụng. Vì vậy, đại biểu đề nghị trước khi bán, đấu giá hay chuyển sang mục đích thương mại, địa phương phải đánh giá nhu cầu sử dụng các cơ sở này cho thư viện, nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, sân chơi, không gian sáng tạo, trung tâm khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.

Theo ĐBQH Bùi Hoài Sơn, việc sửa Luật Đất đai lần này không chỉ là sửa một đạo luật về quản lý đất bởi đây là cơ hội để chúng ta xác lập lại cách nhìn về nguồn lực đất đai trong mô hình phát triển mới. Đối với văn hóa, thể thao và du lịch, điều đại biểu mong muốn nhất là Luật phải giải quyết được hai yêu cầu tưởng như trái ngược nhưng thực ra có thể bổ sung cho nhau, một mặt phải mở không gian để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển; mặt khác phải giữ được những không gian văn hóa không thể tái tạo một khi đã mất đi.

"Chúng ta cần đất cho tăng trưởng, nhưng cũng cần đất cho ký ức, cho sáng tạo, cho sức khỏe, cho đời sống cộng đồng. Một thành phố đáng sống không chỉ được đo bằng giá đất hay số mét vuông thương mại, mà còn được đo bằng việc người dân có một công viên để đi bộ, một sân chơi cho trẻ em, một thư viện để đọc sách, một nhà văn hóa để gặp gỡ, một di sản để tự hào và một không gian sáng tạo để những ý tưởng mới được hình thành. Tôi mong tinh thần đó được thể hiện rõ hơn trong định hướng chính sách và trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai lần này", ĐBQH Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.