Đẩy mạnh thành lập “ngoại giao số”, "cơ quan đại diện số"

Đây là nhấn mạnh của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khi cho ý kiến về dự án Luật tại Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Tăng cường tính chuyên nghiệp

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, mục đích ban hành, xây dựng Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Đồng thời, sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của cơ quan đại diện đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển KT-XH của đất nước, thực hiện thống nhất quản lý hoạt động đối ngoại, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của cơ quan đại diện, đáp ứng yêu cầu về chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao hiện đại, thể hiện vị trí của công tác đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên.

Về quan điểm xây dựng Luật, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về đối ngoại, đặc biệt là chủ trương hội nhập quốc tế đồng bộ, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả; về đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật theo hướng giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển; về nâng cao hiệu quả đầu tư công và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Đồng thời, thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối mới của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước tại 7 Nghị quyết được ban hành trong thời gian gần đây - những tiền đề, cơ sở chính trị, pháp lý đặc biệt quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số và thực hiện thành công 2 mục tiêu 100 năm.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện cũng bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) và các quy định pháp luật liên quan; tăng cường cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đối ngoại theo tinh thần các Nghị quyết, Kết luận của cấp có thẩm quyền và quy định pháp luật; đơn giản hóa trình tự, thủ tục theo thực tế, bảo đảm tính hợp lý, khả thi, linh hoạt, chặt chẽ, gắn với trách nhiệm của các cơ quan liên quan; thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 292/NQ-CP ngày 23/9/2025 của Chính phủ về Kế hoạch xây dựng và phát triển ngành ngoại giao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghiên cứu kế thừa các quy định còn phù hợp và khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Cơ quan đại diện năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; tính thống nhất, đồng bộ với các luật, nghị quyết được Quốc hội ban hành trong thời gian vừa qua; tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm nước ngoài phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam để bảo đảm tính khả thi.

Không để bất cập về chính sách gây khó cho công dân Việt Nam

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị, cơ quan soạn thảo rà soát kỹ lưỡng các nội dung về các lĩnh vực hợp tác được liệt kê để bảo đảm bao quát đúng và đầy đủ các lĩnh vực cần tập trung đẩy mạnh hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong khu vực và trên thế giới.

Cho rằng, Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phát huy vai trò bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc, thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa, bảo vệ công dân, cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ rõ, trước những thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, an ninh phi truyền thống cùng với yêu cầu nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, thì việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật là rất cần thiết.

Từ việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cuộc bầu cử vừa qua, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, với xu hướng ngoại giao số hiện nay, việc thực hiện các thủ tục lãnh sự như hộ chiếu, visa, hộ chiếu trực tuyến... đang là xu thế trên thế giới.

“Luật nên có điều khoản khung về hiện đại hóa hoạt động cơ quan đại diện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các cơ quan đại diện số, giúp giảm tải áp lực trực tiếp tại trụ sở và tạo thuận lợi tối đa cho người Việt Nam ở nước ngoài”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật nhằm tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, song, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị bổ sung quy định về giá trị pháp lý của văn bản điện tử, chữ ký số; xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, bảo đảm an ninh mạng. Về thẩm quyền ký kết văn bản hợp tác, cần bảo đảm thống nhất với Luật Thỏa thuận quốc tế; đồng thời, có cơ chế phù hợp đối với các dự án đầu tư của cơ quan đại diện ở nước ngoài.

Kết luận phiên họp, nhấn mạnh vai trò của việc sửa đổi, bổ sung Luật trong bối cảnh trong nước cũng như quốc tế hiện nay, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương đề nghị, sửa đổi, bổ sung Luật theo hướng làm rõ vị trí, nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược để phục vụ phát triển đất nước, để cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đóng vai trò tham mưu đắc lực cho Bộ Ngoại giao và Chính phủ.

Bên cạnh đó, cần quán triệt chủ trương của Đảng, đưa ngoại giao cùng với quốc phòng, an ninh trở thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên; luật hóa quy trình bảo hộ công dân, đặc biệt trong điều kiện thế giới bất ổn, bảo đảm "không để ai bị bỏ lại phía sau"; đẩy mạnh thành lập “ngoại giao số”, "cơ quan đại diện số" nhằm cải cách thủ tục hành chính, không để những bất cập về chính sách gây khó khăn cho công dân Việt Nam cũng như thành viên cơ quan đại diện công tác tại nước ngoài.