Chuyển hóa kết quả giám sát thành động lực hoàn thiện chính sách

Chuyển biến quy trình lựa chọn vấn đề từ thực tiễn cơ sở

Mục tiêu của hoạt động giám sát đang có sự điều chỉnh trong tư duy, chuyển từ việc đơn thuần kiểm soát quyền lực sang gắn kết với yêu cầu kiến tạo phát triển. Theo định hướng này, việc kiểm soát nhằm giúp bộ máy vận hành hiệu quả, đưa chính sách vào cuộc sống nhanh hơn, qua đó khơi thông các nguồn lực phát triển. Cùng với sự thay đổi về tư duy triển khai giám sát, yêu cầu về kết quả giám sát phải tạo ra nhiều hơn những chuyển biến có thể đo lường trong công tác quản trị quốc gia cũng như địa phương.

Để đạt được mục tiêu trên, nhiều ý kiến tham luận tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát mới đây đều ủng hộ quan điểm rằng thước đo hiệu quả của công tác giám sát không chỉ được tính bằng số lượng các cuộc khảo sát hay lượng kiến nghị ban hành mà cốt lõi là phải phát hiện đúng vấn đề, xác định nguyên nhân chuẩn xác; từ đó, đưa ra kiến nghị đúng thẩm quyền. Chu trình giám sát cần vận hành khép kín từ khâu chọn chủ đề, tiến hành giám sát, đưa ra kiến nghị cho đến bước đánh giá bằng kết quả thực hiện cụ thể.

Trong khâu lựa chọn nội dung, cơ quan thực hiện giám sát cần chủ động nhận diện sớm các “tín hiệu” từ cơ sở thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, xử lý đơn thư, phân tích dữ liệu quản lý. Nội dung giám sát trên phạm vi toàn quốc cần ưu tiên những vấn đề lặp lại ở nhiều địa bàn, gây vướng mắc cho phát triển kinh tế, xã hội. Đề xuất từ các cơ quan dân cử địa phương cần được xem là căn cứ quan trọng để xây dựng chủ đề chung.

Ở góc độ giám sát tại địa phương, hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh từ đầu nhiệm kỳ đến nay cho thấy, việc hướng về cơ sở, bám sát thực tiễn cung cấp những dữ liệu khách quan nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động quan trọng này. Đoàn ĐBQH tỉnh đã khảo sát tổ chức, hoạt động của chính quyền cấp xã khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc cơ quan dân cử đánh giá toàn diện quá trình vận hành bộ máy, phân cấp phân quyền, quản lý tài sản công sau sáp nhập đã giúp nhận diện kịp thời các điểm nghẽn trong công tác vận hành, phục vụ người dân, doanh nghiệp của hệ thống mới.

Bên cạnh đó, qua giám sát thực tiễn việc thực hiện chính sách đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số miền núi, gắn với chiến dịch làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, Đoàn ĐBQH tỉnh cũng kiến nghị Quốc hội xem xét sửa đổi một số điều của Luật Đất đai, cho thấy kết quả giám sát hoàn toàn có thể chắt lọc thành căn cứ cụ thể để sửa đổi pháp luật.

Hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông

Việc nâng cao chất lượng kiến nghị giám sát là yêu cầu quan trọng trong chu trình đổi mới hoạt động giám sát. “Kiến nghị hoàn thiện thể chế phải trở thành sản phẩm trọng tâm” – đây là một nội dung được Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Thu Hà chia sẻ tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát vừa qua. Yêu cầu này cũng đòi hỏi các cơ quan của Quốc hội cần có trách nhiệm tổng hợp, lựa chọn kiến nghị từ các địa phương để phục vụ trực tiếp cho hoạt động lập pháp, hoạt động chất vấn.

Đối với các cơ quan tiếp nhận kiến nghị, yêu cầu đặt ra là phải phản hồi cụ thể, xây dựng lộ trình xử lý rõ ràng. Việc thực hiện nghiêm túc các kết luận sau giám sát giúp giải quyết dứt điểm các vướng mắc đã được chỉ ra, bảo đảm tính thực thi của pháp luật. Các đơn vị tiếp nhận phải quy định rõ trách nhiệm xử lý công việc, tuyệt đối không đùn đẩy trách nhiệm.

Để quản lý hệ thống kiến nghị này, việc tăng cường ứng dụng dữ liệu, công nghệ đóng vai trò then chốt. Thực trạng thông tin giám sát hiện nay vẫn còn phân tán, khiến các cơ quan phải tra cứu bằng phương pháp thủ công. Tình trạng này làm giảm khả năng đối chiếu dữ liệu, gây khó khăn cho việc nhận diện các bất cập chính sách lặp lại ở nhiều thời điểm, nhiều địa phương khác nhau.

Giải pháp được đề xuất là khẩn trương xây dựng một hệ thống dữ liệu giám sát số đồng bộ, kết nối liên thông thông tin giữa Quốc hội, các Đoàn ĐBQH, HĐND các địa phương. Mọi kiến nghị giám sát khi đưa lên hệ thống sẽ được chuẩn hóa về nội dung, căn cứ pháp lý, cơ quan chịu trách nhiệm, tiến độ thực thi. Nền tảng số này sẽ tạo lập “bộ nhớ thể chế”, giúp cơ quan lập pháp dễ dàng kế thừa kết quả giám sát giữa các nhiệm kỳ, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu hoàn thiện hệ thống chính sách trong phạm vi cả nước.