Chuẩn bị kỹ lưỡng hạ tầng, chính sách cho vùng phát thải thấp
Báo cáo khảo sát về mạng lưới bến bãi đỗ xe kết hợp với tiến trình chuyển đổi phương tiện giao thông xanh do Ban Ban Đô thị HĐND thành phố Hà Nội vừa hoàn thành đã chỉ rõ nhiều "khoảng trống" giữa quy hoạch và năng lực đáp ứng của giao thông tĩnh; đồng thời, làm cơ sở quan trọng để các cơ quan chuyên môn đề xuất những giải pháp tài chính, quy chuẩn kỹ thuật mang tính đòn bẩy trong thời gian tới.
Thách thức thay đổi thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch
Báo cáo khảo sát chỉ ra sự chênh lệch giữa quy hoạch với năng lực đáp ứng thực tế của hạ tầng giao thông tĩnh tại Thủ đô hiện nay. Theo số liệu tổng hợp, thành phố có tổng cộng 1.690 bãi đỗ xe công cộng nằm trong quy hoạch. Tính đến thời điểm khảo sát, mới có 72 bãi đỗ xe đã đưa vào khai thác sử dụng. Số lượng 1.557 bãi đỗ xe chưa thực hiện theo quy hoạch cho thấy tiến độ phát triển hạ tầng còn chậm. Việc các bãi đỗ xe đầu tư theo quy hoạch đạt 5% đưa vào khai thác sử dụng đang khiến nhu cầu trông giữ phương tiện giao thông trên địa bàn thành phố trở nên cấp bách.
Để giải quyết tình trạng thiếu bãi đỗ xe tại các phường nội đô phục vụ Vùng phát thải thấp, cơ quan chức năng đang triển khai các giải pháp trước mắt. Sở Xây dựng hiện đã cấp phép sử dụng tạm thời một phần lòng đường tại 200 vị trí, tương ứng diện tích trên 41.000m2 để làm điểm trông giữ xe. Nhằm tăng cường quỹ đất giao thông tĩnh, Sở đang báo cáo sáu đề xuất chủ trương đầu tư các dự án bãi đỗ xe khẩn cấp giai đoạn 2026-2030. Nổi bật trong số này là các dự án bãi đỗ xe ngầm tại vườn hoa Đường Thành, khu vực Cung Văn hóa hữu nghị Việt Xô thuộc phường Cửa Nam hay khu đất phía Tây công viên Bách Thảo tại phường Ba Đình.
Yếu tố quan trọng để Vùng phát thải thấp hoạt động hiệu quả nằm ở mạng lưới bãi đỗ trung chuyển kết nối với hệ thống vận tải công cộng. Hiện tại, Sở Xây dựng bước đầu rà soát được hơn 210 vị trí bãi đỗ giáp ranh Vùng phát thải thấp với tổng diện tích gần 24.000 m2 nằm trong Vành đai 1. Hệ thống bãi đỗ xe hiện nay mới chỉ đáp ứng bước đầu cho giai đoạn thí điểm tại 11 tuyến phố thuộc phường Hoàn Kiếm. Đứng trước yêu cầu thực tế, thành phố đang định hướng phân luồng từ xa, cho phép người dân gửi xe tại khu vực ngoài Vành đai 2, kết hợp sử dụng các tuyến buýt gom vào nội đô nhằm giảm áp lực cho các điểm đỗ ven ranh giới.
Thống kê phương tiện cá nhân tại 9 phường dự kiến thuộc Vành đai 1 cho thấy thách thức trong việc thay đổi thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch của người dân. Phường Hoàn Kiếm có số lượng xe mô tô cao nhất với khoảng 89.000 xe. Tại tất cả các địa bàn, xe mô tô sử dụng xăng chiếm tỷ trọng áp đảo từ 94% đến 97%, trong khi xe mô tô điện chỉ chiếm khoảng 3% đến 6%. Đối với ô tô, xe chạy xăng chiếm chủ đạo từ 75% đến trên 80%; xe điện hiện mới chỉ chiếm khoảng 2% đến 6% tổng số xe...
Cần chính sách hỗ trợ trực tiếp chuyển đổi phương tiện
Tiến độ hoàn thiện mạng lưới bến bãi còn chậm xuất phát từ nhiều yếu tố. Nguyên nhân chủ yếu do chưa đồng bộ quy hoạch, cơ chế chính sách và việc bố trí nguồn lực đầu tư bảo đảm hạ tầng năng lượng đáp ứng yêu cầu trạm sạc. Tình trạng dừng đỗ xe sai quy định lấn chiếm không gian sinh hoạt cộng đồng vẫn còn xảy ra do hạ tầng chưa đồng bộ. Trong khi đó, việc quản lý tại địa phương chưa quyết liệt, thiếu cơ chế giám sát liên tục. Thành phố cũng chưa có các chính sách để khuyến khích các nhà đầu tư bến bãi đỗ xe trên địa bàn về trình tự đầu tư hay chính sách giá trông giữ phương tiện.
Quá trình chuyển dịch phương tiện hiện đang đối mặt với một số khó khăn liên quan đến quy chuẩn hạ tầng cùng năng lực tài chính. Việc phát triển hạ tầng điện và trạm sạc vẫn còn thiếu quy hoạch tổng thể dài hạn. Các doanh nghiệp vận tải gặp vướng mắc do giá điện sử dụng cho trạm sạc xe điện hiện đang áp dụng theo giá điện kinh doanh, chưa tạo động lực để thúc đẩy chuyển đổi. Thêm vào đó, thành phố chưa có đầy đủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với hệ thống trạm sạc, đầu sạc và trụ sạc xe điện...
Qua thực tiễn, Đoàn giám sát kiến nghị UBND thành phố cần xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp nhằm thúc đẩy chuyển đổi phương tiện. Các ưu đãi thuế, phí, lệ phí đăng ký đối với phương tiện xanh cần được áp dụng. Song song đó, cần ban hành quy chuẩn trạm sạc, cơ chế giá điện dịch vụ cùng việc ưu tiên phát triển bãi đỗ tập trung quy mô lớn tại khu vực trung tâm nhằm tạo điều kiện thiết thực trước khi hạn chế phương tiện cá nhân.
Nhằm từng bước tháo gỡ khó khăn, thành phố đang khẩn trương hoàn thiện các dự thảo chính sách hỗ trợ. Sở Xây dựng đã đề xuất một số chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh như: hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với xe mô tô, xe gắn máy. Dự thảo cũng đang đề xuất chính sách miễn phí sử dụng phương tiện giao thông công cộng đối với người có công, người khuyết tật, người cao tuổi, học sinh, sinh viên, công nhân. Việc hỗ trợ miễn vé này sẽ thúc đẩy học sinh, sinh viên, công nhân chuyển đổi từ phương tiện cá nhân sang sử dụng xe buýt. Đây là các chính sách được đánh giá có tính tích cực để góp phần đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi giao thông.
